MAYNILAD, MAYNILAD – DISKARTENG ANG ULO’Y SA TUBIG BINABAD

yourservice

MARAMING natuwa nang umupo at isinaayos na ng bagong alkalde ng Maynila ang kalinisan, kaayusan at seguridad. Tila ito na ang senyales ng magandang pagbabago para sa siyudad na matagal nang lugmok sa kawalan ng serbisyo publiko. Ngunit, nakalulungkot at nakaiinis isipin na mayroong isang mabigat pa ring problema ang Maynila — ang kawalan ng tubig mula sa Maynilad.

Una, naiintindihan naman natin na ang kawalan ng serbisyo at supply ng tubig ay dulot ng pagbaba ng lebel ng tubig sa ating mga dam, lalo na sa Angat Dam. Ngunit hindi ito ang ikinagagalit ng mga taga-Maynila sa Maynilad. Ang problema ay ang mali- maling advisory na binibigay ng Maynilad na tila di naman sinusunod. Reso­nable naman ang mga taga-Maynila ngunit kahit sino siguro ay maiinis kung mali-mali ang binibigay na advisory sa kanila.

Ganito kasi ang nangyayari araw-araw, magbibigay ang Maynilad ng advisory at nilalathala pa kung saan-saan at ano-anong mga barangay ang apektado, kalakip dito ang oras kung kailan magkakaroon ng tubig at kelan din mawawala ang tubig. Natural,  dahil sa advisory na ito, may mga nagpupuyat upang maghintay lamang sa pagdating ng tubig ayon sa advisory na binigay ng Maynilad. Ang problema, walang tubig na dumating. Puyat na ang tao, wala pang tubig. Papasok sa opisina o sa paaralan na puyat, pagod at naiinis dahil hindi tinupad ng Maynilad ang binigay na advisory.

Ang pangyayaring ito’y ay nagaganap araw-araw. Karamihan sa mga Manileño ay tumututok sa telebisyon o sa balita para lang malaman kung anong oras magkakaroon ng tubig para sila’y makapag­handa at mag-ipon. Ngunit, kadalasan, sila’y sawi dahil hindi naman nasusunod ang mga nakaulat sa advisory ng Maynilad. May mga araw nga na hindi kasama ang isang barangay sa mawawalan ng serbisyo ng tubig, ngunit kadalasan wala ring tubig na dumarating.

Dahil dito, natural lang na marami ang magalit sa Maynilad. Galit hindi dahil sa kakulangan ng daloy ng tubig, kundi dahil wala na ngang serbisyo ng tubig — hindi pa sumusunod sa mga advisory na pinalalabas nito sa balita.

Tila naghihintay na lamang sila ng milagro, milagro sa anyo ng malakas na ulan upang madagdagan ang reserba ng tubig natin sa ating mga dam, lalong-lalo na sa Angat Dam. Ang dumadagdag sa pagkainis ng mga tao ay kung ikaw ay tumawag sa service o Customer Hotline ng Maynilad, bibigyan ka lamang ng mga tao na makakausap mo ng mga inihandang sagot o kadahilanan kung bakit hindi nasusunod ang advisory. Kadalasan, sasabihin nila na kinakailangan i-divert sa mga barangay na matagal nang nawalan ng tubig.

Sa aking munting palagay — maaari namang planuhin ang service interruption upang makapagbigay ang Maynilad ng isang makatotohanang advisory para naman matulungang maghanda ang ating mga kababayang Manileño sa pag-iipon ng tubig. Ngunit, sa araw-araw na nararanasan natin, tila hindi masyadong pinag-isipan o pinagplanuhan ang schedule sa advisory at ganun-ganun na lamang nila palitan o baguhin at di man lang naisip na mada­ming pamilya na nagpupuyat at napapagod din sa paghihintay ng tubig na di naman pala darating. Kung dumating man, akala mo iced tea ang lumalabas sa mga gripo nyo dahil sa kulay nito. Ang tubig ay kinikilala nating simbolo ng buhay. Hindi tayo maaaring mamuhay nang matagal na walang tubig. Kaya’t nararapat lamang na bigyang pansin ng Maynilad ang prebilehiyo na inegosyo ito, na binigay sa kanila ng pamahalaan. Ito’y isang serbisyong publiko na dapat mas matimbang ang kapakanan ng mga tao kesa sa negosyo.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

TRABAHO LANG SA DAR

yourservice

KABI-KABILA ang natatanggap nating balita tungkol sa pagbibigay ng mga titulo ng lupa ng Kagawaran ng Repormang Agraryo o DAR sa mga kababa­yan nating magsasaka sa iba’t ibang lugar sa bansa. Mula nang magsimula ang repormang agraryo sa administrasyon ni dating Pangulong Marcos hanggang kay Pangulong Aquino III, ngayon lang tayo nakasasaksi ng malawakang pamimigay ng mga titulo ng lupa. Kahanga-hanga naman ang ginagawang pagtatrabaho ng ating kalihim na si Atty. John Castriciones sampu ng kanyang mga kasama sa DAR — hindi biro ang kanilang mandato mula sa ating pangulo na ipamahagi na ang mga lupain na maaring ipamahagi upang mapakinabangan ng ating mga magsasaka.

Kung iisipin, maha­laga ang ginagawa ngayon ng mga kawani ng DAR dahil isa ang repormang agraryo sa dahilan kung bakit nalulugmok pa rin ang ating mga kababayan sa probinsya sa kahirapan — sa kadahilanang wala silang sariling lupang sasakahin, mahal na bilihin ng mga binhi at kagamitan upang marapat nilang mapalago at mapaunlad ang kanilang sakahan at hirap dalhin sa pamilihan ang kanilang mga ani. Kalaunan, sila’y nalulugi o nababaon sa utang at nakikinabang na lamang ang mga “middlemen” o mga negosyante.

Sa aking munting palagay, magandang simulain na ang ginagawa ng DAR para sa ating mga magsasaka — ito’y naiiba sa mga naunang programa ng DAR. Ang trabaho ngayon ng DAR ay nakatutulong mismo sa mga magsasaka at ito’y magiging pamana na nila sa kanilang pamilya at mga anak. Ngunit, huwag sanang hanggang dito lamang. Kinakailangan ding tumulong ang DAR at ang ibang mga ahensya ng ating pamahalaan sa pagbibigay ayuda sa larangan ng pagdala ng mga pananim o ani mula sa sakahan hanggang sa pamilihan. Magkaroon din sana tayo ng pondo upang may magamit ang mga magsasaka sa pamimili ng mga binhi at mga kinakailangang kagamitan sa kanilang hanapbuhay.

Kalakip na rin dito ang pananatili ng kapayapaan sa ating mga lalawigan upang maayos ang pamumuhay at paghahanapbuhay hindi lamang ng ating mga magsasaka, kundi lahat ng ating mga kababayan doon.

Alinsunod sa kapayapaan at ayuda sa kagamitan at pamimigay ng lupa, marapat din nating bigyan ng kaalaman o edukasyon ang ating mga magsasaka tungkol sa mga makabagong pamamaraan ng pagsasaka, pagsupil ng mga peste at paghahanda sa mga unos o kalamidad na madalas sumalanta sa ating mga pananim.

Maganda na ring pagtuunan uli ng pansin ng ating pamahalaan ang mga kursong pang-agraryo o agrikultura sa ating mga dalubhasaan o pamantasan upang mapanatili ang ating industriyang agraryo o agrikultura sapagkat mala­king bahagi ng ating mga lupain ay nakalaan sa ating seguridad sa pagkain at kinakailangan nating hayaang magpatuloy ang mga kababayan nating may kaalaman sa mga ganitong pamumuhay.

Ngunit sa ngayon, kahit marami pa tayong kailangang gawin, maganda na ang nasimulan ng DAR. Ito’y nagbibigay pag-asa sa ating mga magsasaka at nagbibigay-daan upang maisagawa ang lahat ng kinakailangang ibigay na ayuda at programa upang magkaroon tayo ng tunay na seguridad sa ating pagkain. Mabuhay ang Department of Agrarian Reform sa ilalim ni Sec. John Castriciones.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

ANG SALIGANG BATAS

yourservice

PABALIK-BALIK ang mga argumento mula sa iba’t bang grupo at personalidad tungkol sa kahalagahan ng tinatawag nating Saligang Batas. Ano nga ba ito? Mahalaga ba ito sa ating buhay ngayon o maari na ba nating isantabi sa kadahilanang hindi na ito angkop sa makabagong pananaw ng iba nating kapwa Pilipino? Tama ba ang sinasabi ng iba na ito’y basura na lamang, o di kaya’y isang “toilet paper” na hindi na sumasalamin sa tunay na adhikain at pangarap ng samba­yang Pilipino ngayon?

Kung titingnan natin ang ating kasaysayan — ang 1987 Philippine Constitution ay ikatlo ng saligang batas ng ating bayan mula nang tayo’y nagkaroon ng kasarinlan mula sa mga Amerikano. Maliban sa tatlo – ang 1935, ang 1973 at ang kasalukuyang 1987 Philippine Constitution — maaari nating isama ang panandaliang saligang batas na tinatawag ngayon ng kasaysayan na Malolos Constitution. Malalaman din natin mula sa ating sariling kasaysayan na ang 1935 Constitution ay hango mula sa saligang batas ng mga Amerikano, maging ang istraktura ng ating pamahalaan. Ang 1973 Constitution naman ay nahirang noong panahon ni dating pangulong Ferdinand Marcos at nagbigay bunga sa tinatawag nating Batasang Pambansa. Ang kaibahan ng 1973 Constitution ay nagkaroon tayo, bagamat sa sandaling panahon, ng isang “unicameral legislature” di tulad ng kamara sa ilalim ng 1935 at 1987 Constitution kung saan binubuo ito ng dalawang hanay — mga senador at mga kongresista. Sa ilalim din ng 1973 Constitution, nagkaroon tayo ng Pangulo at Prime Minister.

Nung nag-People Power ang bayan, pinalitan natin ang 1973 Cons­titution ng kasalukuyang 1987 Constitution. Sa ilalim ng saligang batas na ito, ibinalik ang Presidential system at ang tinatawag na Bicameral Congress — binubuo ng mga halal na Senador at mga Representante kada distrito sa bansa. Pinalitan din sa ilalim ng Saligang Batas na ito ang sectoral representatives ng tinatawag natin ngayong Party List representatives.

Balik tayo sa una kong tanong — makabuluhan pa ba ang ating Saligang Batas sa takbo ng ating bansa? O tama bang ituring na lamang natin itong isang “toilet paper” at isantabi na lamang?

Sa aking munting palagay — ang Saligang Batas natin, o maging Saligang Batas ng anomang bansa — ay siyang tumatayong balangkas ng uri ng ating pamahalaan. Nakapaloob sa Saligang batas natin ang mga karapatang pantao na siyang nag-iisang depensa ng isang mamamayan laban sa pang-aabuso ng pamahalaan at ng mga ahensya nito. Dito rin nakasaad ang mga kwalipikasyon ng sinomang nais maging pangulo, pangalawang pangulo, senador, representante, mahistrado — mga kwalipikasyong ipinundar ng taumbayan nung kanilang pinagtibay ang saligang batas. Hindi ordinaryong papel o dokumento ang Saligang Batas, sapagkat ito ang pisikal na anyo ng soberanya na nagmumula sa bawat Pilipino. Ito ang tinatawag nating kontrata sa bawat isa, kontrata sa pagitan ng mamamayan at pamahalaan, kontrata sa pagitan nating lahat at sa Diyos sa itaas. Sa isang salita, ito ang pisikal na pamantayan na binigay natin bilang mamamayan kung saan nanggagaling ang ating sobe­renya bilang isang bansa, bilang isang mamamayan, bilang isang Pilipino. Hindi ito dapat isina­santabi, kundi ito ay dapat nasa gitna ng lahat ng pamamalakad ng pamahalaan at ng buong sambayanang Pilipino.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

WALANG KATAGANG “AUTONOMY” SA GENERAL WELFARE CLAUSE

yourservice

NAGULAT ako nung ika-1 ng Hulyo, pagpasok na pagpasok ng buwan, ay may nabasa akong paalala mula sa bagong alkalde ng Maynila na sinabihan ang Pamantasan ng Silangan (University of the East) na makiisa sila sa siyudad sa isyu ng pagsususpinde ng klase tuwing malakas ang ulan dulot ng bagyo. Nag-umpisa ang isyu nang magpalabas ng direktiba ang lungsod ng Maynila na suspendido ang klase sa lahat ng antas nito, pampubliko man o pribadong paaralan. Ngunit ang UE ay nagsuspinde lamang mula kinder hanggang Grade 12 pagkatapos ng isang oras, inilabas ang direktiba ng Maynila. Ayon sa ating bagong alkalde, marami siyang natanggap na reklamo ukol dito. Aniya — marami na raw syang natanggap na reklamo laban sa UE, makisama naman sana sila sa lungsod. Ngunit eto ang medyo malaman niyang sinabi — kung ayaw ng UE na makinig sa lungsod, e di umalis na lang sa Maynila. Sinundan pa ng alkalde na pinaiiral lamang niya ang kaligtasan ng mga mag-aaral dahil nga nag-aalala na rin ang magulang ng mga ito.

Sa mga mag-aaral ng UE, at maging sa mga kalapit na mga paaralan — alam na nila na pag umulan nang malakas, ang kasunod nito’y pagbaha at dahil sa baha, nawawala o nahihirapan makakuha ng pampublikong transportasyon. Malimit na nangyayari ay stranded ang mga mag-aaral, maging ang mga nagtatrabaho sa Maynila dahil na nga sa baha.

Ano nga ba ang autonomous status na sinasabi ng mga pamantasan? Dahil ba dito’y maaari na nilang balewalain ang mga direktiba ng lungsod o maging ang pamahalaang nasyunal sa isyu ng pagsususpinde ng klase?

Ayon sa aking munting pagsasaliksik — ang isang pamantasan na binigyan ng “autonomous status” ay maaring magdesisyon at maglatag ng mga sariling pamantayan, misyon at mga layunin — tulad ng mga kwalipikasyon ng mga magtuturo dito, mga aklat na gagamitin, oras ng pagtuturo at mga pamamaraan kung paano maaabot ng pamantasan ang mga adhikain at layunin nito.

Ngunit ang karapatang binigay na ito ay hindi lubos — sapagkat kinakailangang ding sumunod ang pamantasan sa mga batas na umiiral dito tulad ng Local Government Code kung saan matatagpuan ang tinatawag nating “General Welfare Clause” kung saan pinahihintulutan ang lokal na pamahalaan — tulad ng lungsod ng Maynila, sa pamamagitan ng tinatawag nating “police power” na magbigay ng mga alituntunin o mga direktiba para sa seguridad at kapakanan ng nakararami.

Mainam na balikan natin ang sinabi ng ating Kataas-taasang Hukuman sa isang nakaraang kaso — Lupangco vs. Court of Appeals, 160 SCRA 848, April 29, 1988 — kung saan naobserbahan nito na datapuwat may pinataw sa isang pamantasan na karapatang magpasya tungkol sa misyon, layunin at pamamaraan ng pagturo, at ligtas mula sa pakikialam mula sa labas — ito’y nangangailangan at maaaring pigilan sa ngalan ng kapakanan ng nakararami.

Sa aking munting palagay — hindi naman magkasalungat ang tinatawag nating “autonomous status” ng isang pamantasan at ang paggamit ng lokal na pamahalaan ng kanilang “police power” batay sa “General Welfare Clause.” Atin lamang tandaan na iisa ang layunin ng mga ito — ang kapakanan ng ating mga mag-aaral, sa anomang antas. Kaya’t maaaring gamitin ang awtonomiya ng isang pamantasan alinsunod sa direktiba ng lokal na pamahalaan. Oo, may awtonomiya ang pamantasan, ngunit kung kinakailangan, ay marapat na sumunod ito sa lokal na pamahalaan. At pagkatapos ng bagyo o anomang insidente, ang pamantasan ay may karapatang mag-isip o maglatag ng plano upang mabawi ang mga araw na nasuspinde. Iisa lang ang dapat nating isipin — kapakanan ng ating mga mag-aaral. (@YOURSERVICE /  ATTY. DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

PIYANSA

yourservice

ANG kalayaan ng bawat isa sa atin ay itinuturing na isa sa pangkalahatang karapatan ng tao sa buong mundo. Sa ating bansa, ito’y nasasaad din sa ating Saligang Batas, sa ilalim ng Bill of Rights — na hindi ka maaaring alisan ng kalayaan nang walang karampatang proseso na tinatawag nating “due process”.

Ngunit, may mga pangyayari kung kailan ang isang tao ay nakukulong dahil lamang siya ay nasampahan ng kasong kriminal. Ayon sa ating “Rules of Court”, may remedyo na maaaring gamitin ng taong nakulong — ito ay tinatawag nating piyansa.

Ayon sa Kataas-taasang Hukuman, ang piyansa ay isang uri ng seguridad na binibigay ng isang akusado bilang pagpapatunay at pagsisiguro na siya ay haharap sa mga araw at oras na itatakda ng hukuman kaugnay sa pag­lilitis sa kaso niya. Ito’y isang kasunduan kung saan nangangako ang isang akusado na haharap siya nang personal sa lahat ng itinakdang araw at oras ng paglilitis at hindi kailanman siya tatakbo o kung tawagin natin ay mag-“jump bail”. Ang pagpipiyansa ay nasasaad sa ating proseso ng pag­lilitis.

Ayon sa tinatawag nating “Revised Guidelines on Continuous Trial in Criminal Cases” — maaari kang magsumite ng isang petisyon sa hukuman kung saan ikaw ay humihingi ng pahintulot upang makapagpiyansa. Ito’y kadalasang isinusumite sa hukuman pagkatapos ng pagsumite ng tagausig ng tinatawag nating “Information” sa hukuman, pagkatapos ng “arraignment” at “pre-trial”.

Ayon sa ating alituntunin ng paglilitis, ang petisyong ito ay kailangang marinig at madesisyunan sa loob ng hindi hihigit sa tatlumpong araw (30). Kung sa kasamaang palad ay hindi ito pagbigyan ng hukuman, maaari pa rin magsampa ng isang “motion for reconsideration” at resolbahin sa loob lamang ng sampung (10) araw.

Ating tandaan, na ang pagresolba sa petis­yon ay maihahango lamang sa ebidensya ng tagausig. Hindi pagbibigyan ang petisyon kung maipakikita ng tagausig na mabigat ang ebidensya laban sa akusado. Ang piyansa kasi ay ibinibigay ng hukuman sa akusado bilang pagkilala sa paalala ng ating Saligang Batas na itinuturing muna na­ting inosente ang akusado hanggang ito’y mapatunayang nagkasala, kasama na rin dito ang pagbibigay sa akusado ng karampatang panahon upang idepensa ang kanyang sarili sa hukuman.

Ayon sa ating alintuntunin kaugnay sa paglilitis, kailangang mapatunayan ng tagausig na ang hawak nilang ebidensya ay matibay at sapat upang mapatunayan na ang akusado ay totoong lumabag sa batas at nagkasala, lalo na kung ang karampatang parusa ay reclusion perpetua o panghabambuhay na pagkakulong.

Ngunit nagbibigay rin ng isang babala ang hukuman sa mga hindi tutupad sa kasunduang ito — isang paglabag lamang ay maaari na muling hulihin at ikulong ang akusado sa bisa ng naunang nailabas na warrant of arrest. Kasunod na rito ang pagkawalang bisa ng kanyang piyansa. Ating alalahanin na ang pagtakbo ng isang akusado at pag-iwas sa pag­harap sa takdang araw ng pag­lilitis ay kadalasang senyales na siya ay “guilty” sa mga ibi­nibintang sa kanya.

Ang pagkakakulong ay hindi birong usapin, lalo na kung ito’y sa gitna ng paglilitis ng iyong kaso. Ngunit mas mabigat ang parusa at epekto sa iyong kaso kung tatalikuran mo ang kasunduan ng iyong piyansa.  (@YOURSERVICE  / ATTY. DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

SIMPLENG PROSESO NG PAG-AAMPON

yourservice

MAYROON na tayong bagong batas kung saan pinasisimple nito ang proseso ng pag-aampon at nagbibigay ng amnestiya sa nameke sa mga rekord tungkol sa mga bata na kunwari ay ipinanganak sa isang tao na hindi ang tunay na ina. Itong batas na ito’y nilagdaan nung Pebrero ng taong ito at tinatalagang Republic Act 11222 o ang Simulated Birth Rectification Act.

Ang pamemeke ng mga record ng mga tala ng kapanganakan ay tumutukoy sa pagbabago o pag-iiba sa tinatawag nating civil registry upang palabasin sa rekord na ipi­nanganak ang isang bata sa isang tao na hindi ang kanyang biological na ina. Dahil sa laganap na problemang ito — nilabas ng Kongreso ang batas na ito upang tiyakin ang karapatan ng bata sa lahat ng mga benepisyo ng pag-aampon kasama na rito ang mga karapatan na dapat niyang makamtam o tamasahin sa bisa ng pag-aampon.

Unang-una, nilalayong gawing mas madali ang proseso ng pag-aampon sa pamamagitan ng administratibong pamamaraan na angkop sa mga batang hindi bababa sa tatlong taon sa mga taong nagkunwari sa kanilang talaan ng kapanganakan.

Ayon sa bagong batas, ang isang taong sumasagisag ng kapanganakan ng isang bata ay hindi magiging kriminal, sa kondisyon na ito ay ginawa para sa pinakamahusay na interes ng bata at ang bata ay palaging  itinuturing ng tao bilang kanyang sariling anak na rin. Upang mapakinabangan ang binibigay na amnestiya, ang isang tao ay dapat lamang na magsumite ng isang petisyon para sa pag-aampon ng isang aplikasyon para sa pagwawasto ng talaan ng kapanganakan sa loob ng 10 taon mula sa pagiging epektibo ng batas.

Sa isyu naman ng pag-aampon, sinasaad sa bagong batas na ito na ang mga may balak mag-ampon ay dapat mamamayang Pilipino, nasa legal na edad, nagtataglay ng ganap na kapasidad na sibil at legal na karapatan, may taglay na ma­buting moralidad, at hindi nahatulan ng anomang krimen na kinasasangkutan ng moral turpitude. Kasama na rin dito ang kakayahang emosyonal at sikolohikal na mag-ingat sa bata at may kakayahang pagsuportang pinansyal. Kung ang may balak mag-ampon naman ay mag-asawa kung saan ang isa ay isang dayuhan, minamarapat ng bagong batas na sila ay nanirahan sa Pilipinas nang hindi bababa sa tatlong taon bago magsampa ng petisyon para sa pag-aampon.

Ang magandang binigay ng bagong batas na ito ay sa halip na dumaan sa mahabang paglilitis sa hukuman, ang mga nais na mag-ampon ng bata ay maaaring maghain ng petisyon sa pamamagitan ng administratibong proseso sa social welfare and development officer ng kanilang lungsod at sa DSWD. Binibigyan din ng batas ang kalihim ng DSWD na dapat magpapasya ukol sa petisyon sa loob ng 30 araw mula sa pagtanggap ng rekomendasyon ng regional director ng ahensya. Kapag natugunan ang mga requirement, ang bata na inaampon ay ituturing na isang lehitimong anak na lalaki at anak na babae at mayroon ng lahat ng mga karapatan at obligasyon na ibinigay ng batas.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

AKSIDENTE O INSIDENTE?

yourservice

TILA buong bansa ang nagalit sa nabalitaang “aksidente” na nangyari sa ating mga kababayang mangingisda sa may Recto Bank nang sila’y banggain umano ng isang “Chinese vessel”. Ayon sa ulat at maging sa mga salaysay ng mga mangingisda — sila’y binangga at iniwan na lamang sa dagat. Mabuti na lamang may dumating na Vietnamese boat na sumaklolo sa kanila. Kung hindi sila naagapang saklolohan ng mga Vietnamese, malamang may mga nasawi na sa kanila sa karagatan.

Natural, umalma ang ating mga opisyal mula sa Department of National Defense at ma­ging sa Department of Foreign Affairs. Lahat ng ating mga kababayan — mula sa iba’t ibang antas ng buhay ay nagalit, at sumisigaw ng kataru­ngan para sa mga kababayan nating pininsala na at iniwang harapin ang malamig at nakatatakot na elemento ng gitnang karagatan. Ngunit, bumuwelta naman ang bansang Tsina na sinasabing hindi naman sila binangga at ito’y isang aksidente.

Aksidente man o insidente, may mga nakasaad na alituntunin tungkol sa mga ganitong bagay — hindi mo iniiwan ang taong nasalanta sa karagatan. Tungkulin ng bawat tao — anoman ang kanyang pagkamamamayan o bansang pinanggalingan — ang tumulong sa mga taong nangangailangan ng saklolo sa karagatan. Lalong-lalo na tuwing may delubyo o kalamidad. Kaya nga makikita natin na tuwing may naaaksidente o insidenteng pagkasira o paglubog ng barko sa karagatan, rumeresponde agad ang mga barkong malalapit sa lugar ng aksidente.

Ngunit hindi ganito ang nangyari sa ating mga mangingisda. Sila na nga ang binangga, sila pa ang iniwan. Ang mga ganitong tao ay walang konsensya, walang moralidad at walang pagkatao dahil nagagawa nilang hayaang mahirapan at posibleng mamatay ang mga taong pinerwisyo nila.

Ang masahol pa dito, hindi na nga sinaklolohan at tuluyang iniwan, hindi man lang umamin at nagpahayag pa ng kasinungalingan na hindi nila binangga ang mga kababayan natin. Dito ipinamalas nila ang mga katangiang pagka-arogante, pagka-duwag at pagka-sinungaling. Mga katangiang madalas na nating makita sa kanila hindi lamang sa insidenteng ito kundi sa iba pang mga bagay — tulad ng pagkuha ng mga trabahong dapat ay para sa mga Pilipino dito sa sarili nating bansa, tulad ng pagkuha nila nang pwersahan sa mga isla na pagmamay-ari natin kahit hinatulan na sa The Hague na hindi nila dapat pakialaman ito.

Sa aking munting palagay, hindi lamang ito ang insidente natin sa bansang ito — ang nangyari sa ating mga kababayang mangingisda sa karagatan ay nagpapatunay kung ano ang tingin nila sa atin — bilang tao at bilang Pilipino. Ganito rin naman sila sa ibang mga bansa ngunit ang kaibahan ay ang mga katabi nating mga bansa ay lumalaban — sa salita, maging sa gawa. Siguro naman, panahon na nating rebisahin ang ating pambansang pananaw at pakikitungo sa bansang ito at ipakita naman natin na bagaman tahimik at mapayapa tayong mamamayan, ay hindi tayo tatanggap ng ganitong pagtrato sa anomang larangan. Tayo’y isang soberenyang lipunan. Madali man sabihin ngunit mahirap gawin. Maaari lamang tayong magpakita ng isang malakas na paninindigan kung tayo’y tatayo kasama ang ating mga kapitbahay sa kalakhang Asya.  (@YOURSERVICE / ATTY.  DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

KASAYSAYAN AT KASARINLAN

yourservice

ALAM nyo ba na nagsimula lamang tayong magdiwang ng kasarinlan ng ating bansa  tuwing ika-12 ng Hunyo nuong taong 1964?

Bago ito, pinagdiriwang natin ang ating kasarinlan tuwing ikaapat na araw ng Hulyo taon-taon, tugma sa araw rin ng kasarinlan ng Estados Unidos. Ito’y dahil nakuha natin ang kalayaan mula sa banyagang pamamahala mula sa Estados Unidos nuong ika-4 ng Hulyo, 1946.

Ngunit dahil sa isang batas — Republic Act No. 4166 — itinalaga ng ating Kongreso na ang ating araw ng kasarinlan ay ang ika-12 ng Hunyo, at mula nuon ito na angating pinagdiriwang na araw. Bagamat tunay nating nakuha ang kasarinlan mula sa mga

Amerikano nuong ika-4 ng Hulyo at dito na nagsimula ang punla na naging Republika ng Pilipinas ngayon, ginawa ng ating mga mambabatas na ibalik sa araw ng pagdeklara ng kalayaan nuong araw ng rebolusyon laban sa naunang pwersang banyaga — ang mga Kastila. Ito marahil ang tatak na binigay natin sa kasaysayah bilang isa sa mga unang lipunang lumaban para sa sariling kalayaan.

Ngunit mas importante sigurong isaisip tuwing Araw ng Kalayaan kung ano na ang ating nagawa, bilang isang lipunan, sa ating nakuhang kalayaan.

Sa kasalukuyan, na­pa­karami nating problema — napakaraming katiwalian, pagnanakaw, pagpatay, pandarambong sa kaban ng bayan ng a­ting mga kapwa Pilipino na tila ang hirap naman hulihin at panagutin sa mga ginawa nila.

Mula naman sa a­ting munting pag-aaral ng kasaysayan — malalaman natin na halos katulad o mas masahol pa sa mga banyaga, ang ating mga kapwa Pilipino sa larangan ng panloloko at pang-aapi ng kapwa nila Pilipino. Karamihan sa mga inaral natin na leksyon mula sa kasaysayan ay ginawa nang mga pelikula upang ipaalala sa atin ang hirap, kabayanihan at mas importante — ang pagtalikod ng ilang Pilipino nuon sa kanilang kapwa Pilipino upang paboran lamang ang kanilang sariling interes.

Makikita rin natin sa kasaysayan ang pagsanib o pakikiisa ng ilang Pilipino sa mga kalabang banyaga.

Para namang walang nagbago. Sa ngayon, may naririnig o nababalitaan tayong mga kapwa nating Pilipinong tumutulong sa ilang mga banyagang interes upang mapakinabangan ang ating sariling kalikasan. Dahil lamang sa pansariling interes o sa salapi, nagkaroon tuloy tayo ng problema sa basu­rang pinadadala sa ating daungan mula sa mga banyagang lugar.

Tila pinalitan lamang natin ang mga banyaga ng mga Pilipino —  ngunit talamak pa rin ang pang-aabuso, pagnanakaw, panloloko, pang-aapi at ang paghabol sa pansariling kapakanan. Wala namang nagbago. Nalilimutan na lagi ang kapakanan ni Juan.

Sa aking munting palagay — nakalulungkot naman isipin na tila wala na tayong natutunan mula sa ating kasaysayan. Na tila bumibigay ang karamihan sa ating mga kababayan sa kanilang pansariling interes kesa tumulong at magtrabaho upang ibangon ang ating lokal na ekonomiya, ang ating pulitika at ang ating pamayanan. Ngayon, mahigit isan daang taon ng ating kasarinlan — bagsak pa rin sa kahirapan ang ating mga kababayan, bagsak pa rin sa seguridad ang ating mga pamayanan at higit sa lahat — tila nawawala na ang ating pambansang pagkilala sa ating sarili bilang Pilipino.  (@YOURSERVICE /ATTY. DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

RIGHT OF WAY

ANO ang “right of way”? Bakit nagkakaroon ng ‘di pagkakaintindihan o alitan dahil lamang dito? Madalas tayong makarinig ng balita ng pag-aaway ng magkakapitbahay dahil lamang sa usaping “right of way”.

Kadalasan, ito’y hango sa isang sitwasyon kung saan napaliligiran ng lupain ng ibang tao ang iyong lupain at nangangailangang makiraan ka sa lupain ng iba upang marating mo ang pampublikong daan. Kadalasan, pinagbibigyan ka na lang ng may-ari ng lupang dinaraanan mo, pero minsan — ayaw nila pumayag. Sa ganitong pagkakataon, maaari kang humiling sa hukuman na bigyan ka ng “right of way”. Ngunit hindi ganun- ganun lamang ang paghingi nito — may mga alituntunin ang ating batas na dapat nating sundin bago tayo mabigyan ng “right of way”.

Sa isang kasong iniakyat sa Mataas na Hukuman, ang may-ari ng lupain o taong humi­hingi ng “right of way” ay dapat magtatag ng mga sumusunod upang ma­ging karapat-dapat bigyan nito: (1) na ang kanyang lupain ay napalilibutan ng iba pang mga lupain na pagmamay-ari ng iba at walang sapat na lagusan tungo sa isang pampublikong kalsada; (2) na naibigay na ang tamang bayad sa paggamit nito; (3) na ang dahilan kaya walang lagusan ay hindi niya kasalanan o dulot ng kanyang kagagawan (4) na ang hinihiling na “right of way” ay hindi masyadong makapeperwisyo sa lupain ng iba.

Mahalagang tandaan na kung ang pagkawala ng lagusan ay dulot ng kapabayaan or kagagawan ng may-ari ng lupa, baka hindi ito pagbigyan ng hukuman sa kanyang hinihiling na “right of way”. Halimbawa, may tatlong lagusan na maaaring gamitin ng may-ari ng lupa ngunit sinarahan niya ang mga lagusang ito dahil nalalayuan siya at sa halip ay humiling siya sa hukuman na bigyan siya ng isang “right of way” na mas naaayon sa kanyang kagustuhan. Sa sitwasyong ito, may posibilidad na hindi siya pagbigyan dahil ang pagkawala ng kanyang mga lagusan ay dulot na rin sa kanyang kagagawan.

Ang karapatang “right of way” ay isang pambihirang karapatang na binibigay lamang kung ito’y nararapat at kinakailangan — ayon sa mga alituntunin na nilatag ng batas. Nasasaad din sa batas na ang lapad na maaring gawing “right of way” ay depende sa pangangailangan ng gagamit at maaring magbago sa paglipas ng panahon. Ating tandaan, sa mga sitwasyong ganito, huwag nating daanin sa dahas o alitan, dumulog sa hukuman at hayaang ang batas ang humusga kung nararapat ka nga bang bigyan ng “right of way” o hindi.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

PINAGKAIT NA EDUKASYON

yourservice

MAAARI bang ipasara ng isang paaralan ang isang programa o kurso nila dahil kakaunti lamang ang nag-een­rol dito? Halimbawa, may isang inalok na programa o kurso ang isang unibersidad ngunit sa ikatlong taon ay nakita nilang kakaunti ang kumukuha nito at nalulugi ang paaralan. Maaari ba nilang agad itigil ito at ilipat na lamang ang mga naka-enrol na sa ibang kurso o programa?

Ito’y sinagot ng Kataas-taasang Hukuman sa kasong Valmores vs. Achacoso, hango sa 831 SCRA 442, na nailathala noong July 19, 2017.

Ayon sa Kataas-taasang Hukuman, hindi natin maaaring maliitin ang halaga ng edukasyon. Inulit ng hukuman na mga binigyan ng mandato ng batas ang ating mga unibersidad na bigyang daan ang mga mag-aaral na ito na tapusin ang kursong kanilang napili. Tinawag ito ng hukuman bilang “fair opportunity to complete the courses.” Inulit dito ng hukuman ang sinabi nito sa kasong Regino vs. Pangasinan Colleges of Science and Technology, hango sa 443 SCRA 56, nuong 2004), kung saan sinabi nito na hindi kailanman nasusukat ang edukasyon bilang isang bagay na pangkalakal. Oo, maaaring gamitin ang nakukuhang grado upang malaman ang antas ng edukasyon ng mag-aaral ngunit mas kailangan nating isaisip na ang edukasyon ay siyang daan tungo sa pagkuha ng trabaho at ma­buting kabuhayan. Kaya inaasahan na hahayaang magtapos ng piniling kurso o programa ang mga mag-aaral na nagbayad ng tuition fees, nakamit ang mga kinakailangang grado sa bawat aralin, nakumpleto ang requirements para magtapos, at pagkilala sa alituntunin ng paaralan.

Maaalala rin natin sa kasong Alcuaz vs. PSBA, kung saan naobserbahan ng hukuman na ang relasyon ng paaralan sa mag-aaral ay maihaha­lintulad sa isang kontrata. Kasunod dito, pinaliwanag din ng hukuman sa Non vs. Dames II, ang “termination of contract theory”. Ito’y nagsasabi na ang relasyong kontraktwal ng paaralan at mag-aaral ay hindi lamang sa isang semestre kundi sa kabuuang tagal upang matapos ang kursong pinili.

Kung babalikan natin ang ating katanungan — hindi maaaring alisin o tigilan ang isang kurso o programa kung may mga mag-aaral pang pumili nito — kahit kakaunti lamang sila sa kadahilanang may kinikilalang kontrata sa pagitan ng paaralan at ng mag-aaral. Ang obligasyon ng mag-aaral ay magbayad ng tuition fee, abutin ang antas o grado na kinakailangang ipasa ang mga klase nito, sumunod sa mga alituntunin ng paaralan, at kumpletuhin ang mga klase upang maaari itong magtapos sa kursong pinili. Sa panig naman ng paaralan, nararapat nitong ibigay ang mga klaseng kinakailangan sa kurso, magbigay ng mga guro upang magturo rito, gabayan ang mga mag-aaral sa kanilang programa at hayaan silang magtapos.

Sa aking munting palagay, hindi negosyo ang edukasyon. Totoo na kinakailangan ng pera upang magpatakbo ng paaralan ngunit dapat mangibabaw sa puso at isipan ng mga tagapamuno ng ating mga paaralan — pribado man at lalo na sa mga pampubliko — na ang edukasyon ay karapatan ng lahat — bata, matanda, lalaki man o babae. Ito’y likas na karapatan na naisasaad din sa Universal Declaration of Human Rights at maging sa mga pahina ng ating Saligang Batas. Huwag naman sanang maging batayan lamang kung kumikita ang unibersidad sa isang kurso o hindi. Ang edukasyon lamang ang katangi-tanging kayamanang maiiwan natin sa susunod na henerasyon.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

PASUKAN NA NAMAN

yourservice

NAGING saksi ang pagpasok ng buwan ng Hunyo sa pagbubukas ng mga paaralan sa buong bansa. Mauuna sa unang linggo ang pagpasok ng mga nag-aaral sa ele-mentarya. Susunod naman ang mga nasa high school at mga nasa kolehiyo. Ito’y isang ritwal na ginagawa natin taon-taon, tuwing Hunyo, at ngayo’y tuwing Agosto na rin, sa ibang mga paaralan lalo na sa mga Pamantasan — pribado man o pampubliko.

Sa panahon ding ito lumalabas ang mga usaping kakulangan sa mga silid-aralan, kakulangan sa mga kagamitan ng mga guro maging ng mga mag-aaral tulad ng libro, bag, notebooks at minsan sa ibang lugar — tsinelas o sapatos. Nababalitaan din natin sa panahong ito ang pangangailangan ng Kagawaran ng Edukasyon ng mga karagdagang guro upang magturo sa iba’t ibang paaralang pampubliko sa bansa. Napapanahon na rin ang pag-uusap tungkol sa kakulangan sa sahod maging sa benepisyo ng mga guro.

Ngayon din napag-uusapan ang mga problema tulad ng pagkalat ng droga sa loob ng mga paaralan o di kaya’y walang mga kalsada o tulay upang mas mapadali ang paglalakbay ng mga bata at kanilang mga magulang mula sa kanilang tahanan patungo sa kani-kanilang paaralan. Isa na rin dito ang isyu sa kalusugan at sa seguridad lalo na sa mga lugar na nasalanta ng bagyo o kalamidad o kaya nama’y naging biktima ng karahasan o digmaan.

Sa ganitong panahon, isaisip natin na ang edukasyon ng bata ay tinuturing na isang natural na karapatan at makikita hindi lamang sa ating sariling Saligang Batas kundi sa mga kasunduang pandaigdig — tulad ng kasunduan tungkol sa karapatan ng bata at sa isang pandaigdigang deklarasyon ng kapatang pantao na sinang-ayunan ng ating bansa.

Nakatutuwa rin naman isipin na marami na ring nagawa ang ating Kongreso para palawigin ang karapatang ito tulad ng pagbibigay ng libreng matrikula o edukasyon mula elementarya hanggang kolehiyo sa mga pampublikong paaralan. Kalakip na rito ang pagtaas ng sahod ng ating mga guro at mga benepisyo na karapat-dapat lamang ibigay sa kanila.

Kaya pumapasok tayo sa buwan ng Hunyo kaagapay ang mga benepisyo at problema sa larangan ng edukasyon.

Sa aking munting palagay, mahaba-haba pa ang ating kailangang lakbayin at gawin upang makamit ang isang sistema ng edukasyon na makapagbibigay ng sapat na paghahanda sa ating mga kabataan. Marami pa rin tayong kailangang gawin — tulad ng pagtatalaga ng sapat na bilang ng mga guro upang matugunan ang tumataas na bilang ng ating mga mag-aaral. Kasama na rito ang pagtatayo ng mga kinakailangang imprastraktura tulad ng mga gusali, silid-aralan, at mga gamit. Ngunit higit pa sa pisikal na istraktura ay kailangan din nating baguhin ang ating pag-iisip at kultura tungo sa pag-aaral. Kinakailangan nating gumawa ng disensyo at sistema ng pag-aaral na tunay at angkop sa Pilipinong mag-aaral at hindi lamang kinokopya sa kung saanmang bansa. Kinakailangang pag-aralan ng ating mga pinuno at mga dalubhasa sa Kagawaran ng Edukasyon ang tamang anyo ng pangkalahatang sistema sa elementarya, sa high school, maging sa kolehiyo upang maging sapat itong pag-hahanda sa ating kabataan upang kanilang matugunan at maharap ang pangangailangan ng komersiyo saanmang sulok ng mundo.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

LARAWAN NG PISAY

yourservice

HINDI ko alam kung ako’y maiiyak, maiinis, matatawa o magagalit sa balitang unang pinayagan ng mga miyembro ng Board of Trustees ng Philippine Science High School na magtapos ang anim na mag-aaral nito, mga iskolar ng bayan, na nagkalat sa internet ng malalaswang larawan at video ng kanilang mga babaeng kaklase. Hindi na ako nagulat nang malaman ko na nagsagawa ng kilos protesta hindi lang ang mga magulang kundi maging mga mag-aaral ng prem­yadong paaralan na ito. Nang nalaman nila ang pasya ng Board of Trustees, madali nilang inilathala ang kanilang hinaing, inis at galit.

Ang pasya ay dulot siguro ng teknikal na aspeto sa kanilang alituntunin na kinakailangan na dalawang beses gumawa ng isang level III na paglabag ang isang mag-aaral upang ito’y hindi payagang magtapos.

Sa aking munting palagay, tila naglalaro ang ilang miyembro ng Board of Trustees ng Pisay sa teknikal na aspeto at interpretasyon ng kanilang alituntunin ukol sa isyung ito. Ngunit, makikita naman natin na malinaw na may ginawang paglabag ng hindi lamang isang batas, kundi dalawa sa aking tingin — tulad ng Anti-Voyeurism Act at ang Cybercrime Prevention Act. Maaari na rin nating isama rito ang Juvenile Justice Act sa larangan ng pagpataw ng parusa kung ang mga nagkasala ay mga menor de edad.

Ngunit ang mas importanteng katanungan ay bakit napakatagal magpasya ang mga miyembro ng Board of Trustees? At nang magpasya silang hayaang magtapos ang anim na mag-aaral na ito ay biglang sinabi na babalikan nila ang pasyang ito dulot na rin ng malakihang protestang nakita nila mula sa mga magulang, estudyante at maging mga miyembro ng kanilang alumni. Sa akin lamang, kung nagpasya na sila, panindigan nila. Hindi naman siguro nila ito pinagpasyahan nang ganun-ganun lamang. Siguro naman, pinag-isipan nila ang kanilang orihinal na pasya. Hindi naman basta-basta ang mga miyembro ng Board of Trustees — na pinangungunahan ng Kalihim ng DOST, ang Kalihim ng DepEd, at mga tanyag na personalidad sa larangan ng edukasyon, siyensya at matematika. Maaaring may mga bagay-bagay na sila lamang ang makapagpapasya ayon sa kanilang paniniwala at paninindigan.

Ngayong nabalitaan natin na binago na nila ang kanilang pasya — isa lamang ang pumapasok sa aking isipan — epektibo rin ang kilos protesta na isinagawa ng mga magulang, mag-aaral at alumni. Malaki rin ang tulong ng social media at ang kabu­uang internet upang maipaalam sa nakararami ang mga usaping tulad nito — lalong-lalo na kung may katwiran at paninindigan ang mga guma­gamit nito upang ilathala ang kanilang mga hinaing.

Atin ding pagnilayan na malaki ang pinsalang dulot ng kanilang ginawa, hindi lamang sa mga biktima, kundi sa kanilang magulang, pamilya, at mga kamag-aral. Pati ang magandang pangalan ng Pisay ay nadungisan, mula ngayon, pag pinag-uusapan ang Pisay, hindi malayong mapag-usapan din ang kaguluhang ito — lagi nang nakadikit sa pangalan at karangalan ng Pisay ang usaping ito. Isang markang mahirap alisin, mahirap kalimutan at mag-iiwan ng trauma sa mga biktima nang matagal na panahon.

Hindi lamang paglabag sa alituntunin o paglabag sa mga batas ang dapat nating isipin. Iniimbitahan ko ang lahat, lalo na ang Pisay — ang mga pinuno nito — na bisitahin muli ang uri at pamamaraan ng ating pagtuturo sa ating mga estud­yante dahil ang usaping ito ay tumutukoy sa karakter at uri ng pagkatao nila. Hindi lamang usaping legal or administratibo kundi usaping kagandahang asal at pagkatao.  (@YOURSERVICE /ATTY. DAVID AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

GURO

yourservice

PATULOY na umaasa ng dag­dag-sahod ang mga guro. Pero, higit pa sa umento sa sahod — mas kinakailangan natin magkaroon ng isang panukalang batas na magpapa-ibayo ng kanilang mga benepisyo at tamang kalagayan sa mga paaralan upang magkaroon ng balanse sa kanilang pagtuturo at pansariling buhay.

Sa kasalukuyan, mayroon tayong tinatawag na Magna Carta para sa mga guro. Ito’y isang batas na naglalaman ng mga probisyon, kwalipikasyon, disiplina, at benepisyo ng mga guro sa pampublikong paaralan. Ngunit, sa kasamaang palad, mukhang hindi na sapat ang batas na ito sa bagong realidad ng buhay ng isang guro. Ating tandaan na ang batas na ito ay ginawa ng ating Kongreso noong gitna ng nakaraang milenyo — 1960s — at karamihan sa mga nilalaman nito ay hindi na angkop sa mga pangangailangan ng karamihan sa ating mga guro.

Kadalasang nakikita na pagkukulang ng Magna Carta ay ang mga probisyon sa kalusugan ng mga guro, sa pagpasok ng ospital at subsidiya rito. Kasunod sa kakulangang ito ay ang isyu ng paglilipat ng isang guro sa ibang lugar, at ang kaakibat na pagbigay ng dagdag-sahod lalo na kung maililipat ang guro sa isang lugar na laganap ang karahasan. Isang hinaing pa ng ating mga guro ang kakulangan ng pagkakataon na mabigyan ng panahon upang makakuha ng Masteral o Doctoral dahil kulang ang inilalaang araw para sa ganito.

Sa ngayon, may mga panukalang batas na naglalayong tugunan ang mga hinaing ng mga guro ngayon —  tulad ng pagsama sa kanilang benepisyo ng kalusugan ng mga anak at maging ang asawa, pagbigay ng libreng edukasyon sa mga anak, dagdag na panahon sa study leave at pagbibigay ng hazzard allo­wance sa mga ipadadala sa mga lugar na laganap ang karahasan.

Ginagampanan ng ating mga guro ang iba’t ibang papel sa buhay ng ating kabataan — guro, pangalawang ina, kaibigan, adviser — at maging sa paghirang ng ating mga pinuno sa pamahalaan — sila ang taga-ingat ng ating sagradong boto. Ang guro, maraming mukha sa lipunan, ngunit madalas na­ting kalimutan na sila’y mga tao rin na may mga sariling pangangailangan at pangarap. Napapanahon na palawigin natin ang panukalang batas na magbibigay ng sapat at napapanahong tugon sa kanilang pangangilangan, ‘di lamang sa aspetong pinansyal kundi maging sa aspeto ng pagpapalawig ng kanilang kaalaman at estado sa lipunan.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

MALAYANG PAHAYAG ‘DI DAPAT MAKAPERWISYO SA IBA

yourservice

MARAMI sa ating mga kababayan ang naipit ka­ma­kailan nang maglunsad ng protesta ang mga supporter ng natalong kandidato para sa pagka-alkalde ng Taguig. Marami ang nainis sa ginawang protesta sapagkat nagkabuhol-buhol ang trapiko kung kelan karamihan ay pauwi na mula sa kanilang mga trabaho.

Ayos sa isang sumapi sa protesta, gina­gamit lamang daw nila ang kanilang karapatan sa malayang pahayag or “freedom of expression” na protektado sa ating Saligang Batas. Ngunit, nais sana nating paalalahanan ang ating mga kababayan na bagaman iniingatan ng ating Saligang Batas ang malayang pamamahayag, sana naman ay gamitin natin ito sa paraang hindi makapeperwisyo ng ating kapwa.

Ang karapatang ito ay protektado ng ating Saligang Batas sapagkat isa ito — kasama na ang karatapang bumoto o tumakbo sa isang pampublikong posisyon — sa mga karapatang magpapatunay na namumuhay tayo sa isang demokratikong pamayanan — malaya, progresibo at makatao. Ang karapatang ito ay nakasaad mismo sa tinatawag nating “Bill of Rights” na matatagpuan sa ikatlong kapitulo ng ating Saligang Batas. Ang demokrasya ay mahihirapan magpatuloy at mamayagpag kung ang mga tao’y walang karapatan at pagkakataong ihayag ang kanilang mga pananaw ukol sa pulitika, sa mga problema ng pamayanan at maging sa estado ng ating pamumuhay. Ang “freedom of expression” na tinatawag ay siyang patunay na ang bawat isa sa atin ay malaya at may partisipasyon sa paghubog ng ating kinabukasan. Ika nga sa wikang Ingles — “I have the right to shout at the top of my voice, but I also have to respect the other person also shouting at the top of his voice.” Ito’y isang ehemplo ng malaya at demokratikong pamumuhay. Ngunit, sa kalahatan, ito’y may hangganan.

Sa aking munting pananaw — bagaman ito’y isang karapatan natin, huwag naman nating abusuhin ang paggamit nito. Ating tandaan na ang malayang pamamahayag ay may hangganan — lalo na pag ito’y nanghihikayat na ng kapahamakan hindi lamang sa pamahalaan kundi sa ating mga kababayan. Isipin na lamang natin ano ang mangyayari kung lahat tayo’y sabay-sabay na sumisigaw, dahil lahat ay may karapatang sumigaw. Walang mangyayari, hindi uusad o mabibigyang lunas ang hinaing o ang problema.

Minsan, iniisip natin na kahit tayo’y sumigaw, baka walang pumansin. Kaya’t kalaunan, ginagawa natin ang protesta kung saan at kelan makaaapekto sa nakararaming tao —- tulad ng paglulunsad ng protesta sa oras ng pag-uwi ng mga tao mula sa trabaho. Sana nama’y naisip natin na maraming pagod sa ating kababayang gusto nang umuwi upang magpahinga at makasama ang kanilang mga pamilya — gabi-gabi na nga nila binabaybay ang pahirap na dulot ng trapiko — eto, dadagdagan pa ng perwisyo. Kaya imbes na makinig sa inyong dinadaing or protesta, marami tuloy ang naghayag ng kanilang pagkainis. Nakatulong ba ito sa adhikain — malamang ang kabaligtaran ang nangyari — imbes na pakinggan, lalo lamang kinainisan. Marami rin ang nagsabi na may tamang pamamaraan at lugar upang ihayag ang kanilang protesta.

Bago ako magtapos, sana po’y ating isaisip na ang karapatan nating mamahayag nang malaya ay tumatayong haligi ng ating demokratikong paniniwala at pamumuhay — ngunit pag hinayaan nating abusuhin ang paggamit nito’y, maaari itong maging sanhi ng pagbagsak ng haliging ito — maging responsable at magbigay rin ng konsiderasyon sa ating mga kababayan. Sabi nga sa Ingles — “My freedom ends, where your nose begins.”  (@YOURSERVICE/ATTY. DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

PASAPORTE

yourservice

MARAMI sa ating mga kababayan ang nagnanais mamasyal o magtrabaho sa ibang bansa. Isa ito sa mga pribilehiyo ng isang malayang bayan na pinoprotektahan ng ating Saligang Batas. Walang sinoman ang maaaring pigilan sa paglalakbay sa lugar na gusto nya. Maaari lamang pigilan ng pamahalaan ang kanyang paglalakbay kung may utos ang korte na pigilan ito dahil nahaharap sa isang kaso, o di kaya’y sa kadahilanan ng seguridad o kalusugan.

Alam natin na ang pangunahing kailangan upang tayo’y makapaglakbay sa ibang bansa ay ang pasaporte. Ito’y isang dokumentong inilalabas ng Department of Foreign Affairs (DFA) upang maka-apply ang isang Pilipino sa embahada ng mga pangunahing bansa dito at mabigyan na tinatawag na visa. May mga bansa naman na hindi na kailangang kumuha tayo ng visa upang makapaglakbay doon. Ang tanging kailangan natin ay ang ating pasaporte.

Ngunit, ayon sa isang ibong makulit na aking nakapanayam, nahihirapan silang kumuha ng pasaporte sa ating Consular Affairs Office sa kadahilanang hinahanapan sila ng isang valid ID na bigay ng pamahalaan. Isa sa mga tinuturing na valid ID ang driver’s license. Ngunit ayon sa aking ibong makulit, paano naman ang mga taong walang valid ID na bigay ng pamahalaan? Hindi ba maaaring gumamit ng company ID? Ayon sa ibong makulit na ito — hindi siya nagmamaneho, kaya wala siyang driver’s license; ninakaw ang kanyang bag kaya hinihintay pa niyang mapalitan ang iba pa niyang ID tulad ng SSS, Philhealth at yung tinatawag na universal ID. Ngunit, sa kasamaang palad, matagal daw mapapalitan o mabibigyan ng ID at naabutan na ang deadline o appointment niya sa DFA upang ipa-renew ang kanyang pasaporte.

Natatawa lamang siya kasi magpapa-renew lamang siya ng pasaporte niya na may larawan at pirma niya, ngunit hindi daw sapat iyon upang mapatunayan na siya nga iyong may-ari ng pasaporte. Tinanong ko kung baka nagbago ang kanyang anyo sa larawan sa lumang pasaporte pero sinabi niya na hindi naman nagbago at kitang-kita naman na siya iyon. Pinaliwanag ko naman na nakalathala sa website ng DFA ang mga kinakailangang dokumento kasama na ang listahan ng mga valid ID na puwedeng ipakita. Sabi ko nga, hindi nga tinatanggap ang postal ID ng DFA. Sa kasamaang palad nga lang, dumating ang tinakdang appointment niya para magpa-renew ng pasaporte pero hindi pa napapalitan ng iba’t bang ahensya ang kanyang mga nawalang ID.

Naging palaisipan ito sa akin. Tanggap na natin na nailathala ng DFA ang mga kinakailangang dokumento at ang mga valid ID. Pero, ano ba ang paggagamitan nito? Di ba gagamitin ang valid ID upang mapatunayan na ang nag-apply ng pasaporte o renewal ay siyang tunay na nagmamay-ari ng pasaporte? Hindi ba sapat yung lumang pasaporte na ipare-renew? Di ba valid ID rin ito?

Sa aking munting palagay, maaari siguro balikan ng pamunuan ng DFA ang kanilang nailathalang requirements sa pagkuha o pag-renew ng pasaporte upang matulungan naman ang mga kababayan nating walang ibang valid IDs. Isa itong magandang hakbang upang mapabilis at mas maging magaan ang proseso sa DFA.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

BUMOTO KA NANG TAPAT, HUWAG KANG PASAWAY

yourservice

MAGAGAMIT natin ngayong araw na ito ang isa sa pinakamahalagang karapatan natin sa ilalim ng saligang batas — ang karapatang bumoto ng ating mga representante sa Kongreso at mga tatayong tagapangasiwa ng ating komunidad bilang alkalde, bise-alkalde, mga konsehal, gobernador, bise-gobernador, at kasapi ng mga sanggunian.

Mula nang magsimula ang kampanya, dinumog na tayo ng patalastas ng mga kandidato sa telebisyon, sa radyo, maging sa social media. Nakakabalita rin tayo ngayon ng mga pagbili ng boto at mga paglabag ng mga alituntuning pinalabas ng COMELEC ukol sa halalan.

Ngayong dumating na ang araw ng halalan, maiging alalahanin natin ang mga alituntunin na inilabas ng COMELEC.

Ayon sa COMELEC, bago pa man dumating ang araw ng pagboto, dapat nakagawa na kayo ng listahan ng mga kandidatong iboboto at alam n’yo na kung saang voting center kayo pupunta.

Sa araw mismo ng halalan, pinaaalalahanan tayo ng COMELEC na dalhin ang ating listahan kasama ang isang valid ID o ang inyong registration stub. Mas mainam daw na maagang magtungo sa inyong voting center at tingnan din ang pangalan ninyo sa nakapaskil na voter’s list. Tandaan, ang polling center at polling precinct ay bukas mula 6AM hangang 6PM. Nagkaroon ng adjustment sa oras ang COMELEC dahil sa mas malaking bilang ng botante ngayon.

Inuulit din ng COMELEC na huwag bumoto nang labis sa takdang bilang na iboboto at iwasang kumuha ng larawan ng ballot box at ng VCM screen.

Kapag kayo’y nasa loob na ng voting area, pumila patungo sa inyong precinct, ibigay ang pangalan, ang valid ID at precinct number sa Board of Election Inspectors. Kunin ang inyong balota, secrecy folder, marker at tumungo na sa lugar kung saan kayo magsusulat ng inyong boto. Tignan mabuti ang balota, siguraduhing malinis ito at walang mga marka.

Tandaan ulit, bawal ang bumoto nang labis sa iboboto. Kapag bumoto kayo ng labis na bilang ng mga kandidato sa inyong balota, hindi po isasama ang inyong boto. Ngunit, ayon din naman sa COMELEC, maari namang bumoto ng kulang sa bilang ng kandidato sa inyong balota o mag-abstain.

Sa pagboto, takpan ang inyong balota ng secrecy folder at markahan ang buong oval na katapat ng mga kandidatong inyong napili. Pagkatapos mo gawin ito, hintayin mo ang voter’s receipt receptacle mula sa VCM at ibibigay sa inyo ng precinct supervisor ang resibo mula sa makina. Pagkakuha ng resibo, i-verify ang inyong boto at ihulog sa ballot box. Isoli nyo ang secrecy folder at marker at magpamarka ng indelible ink sa inyong daliri at lisanin na ang polling precinct.

Ang prosesong ito ay isa sa mga natatanging karapatan natin bilang mamamayang Pilipino at naglalarawan ng isang matatag at progresibong demokrasya na nasasailalim sa ating saligang batas. Kaya’t nakalulungkot na maraming kandidato na nagtatangkang bumili ng boto. Ngunit mas nakalulungkot at nakakatakot, na marami rin sa ating kababayan na tumatanggap ng bayad at ipinasusubasta ang kanilang boto. Tila hindi na mahalaga sa kanila ang prosesong ito at ganun na lamang kadali ibenta ang kanilang boto — ang kanilang dangal at kinabukasan.

Ngunit sa aking munting palagay, may pag-asa pa tayong magbago. Manindigan tayo sa kung sino talaga sa ating palagay ang dapat mamuno sa ating bansa. Itigil na natin ang pagiging pasaway, bumoto na tayo nang tapat sa ating paninindigan. (@YOURSERVICE / ATTY DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

MABUHAY ANG MGA BAGONG ABOGADO! 

yourservice

IKA-3 ng buwang ito, inilabas ng Kataas-taasang Hukuman ang resulta ng nakaraang pagsusulit para sa mga gustong maging abogado. Kaaya-ayang makita ang mukha ng mga pumasa — nakasaad sa kanilang mukha ang tuwa at higit sa lahat ang bagong pag-asa sa kanilang panibagong buhay bilang mga abo­gado ng bayan.

Ngunit sa gitna ng tuwa, ng pagdiriwang, ating alamin uli kung ano-ano ang pinapatong ng batas na mga responsibilidad sa isang abogado. Unang-una, ang abogado ay tinuturing na isang alagad ng hukuman o “officer of the court”. Ibig sabihin, may tungkulin siyang ipatupad lahat ng mga alituntunin at mga proseso ng hukuman at magbigay galang at pagsunod sa mga kautusan nito.

Pangalawa, ang isang abogado ay kinakailangang mamuhay nang matuwid at ayon sa mga alituntunin at bata­yan na inuutos ng Kataas-taasang Hukuman. Kasama na rito ang pag-iingat sa mga kasong hawak nito para sa kliyente kabilang ang pagbibigay ng tapat at tamang impormasyon tungkol sa mga detalye ng kaso, ang pagbibigay-galang sa kapwa abogado sa labas at sa loob ng korte, ang pagsunod sa mga utos ng hukuman, ang mamuhay na tapat ayon sa iyong sinumpaang tungkulin.

Lingid sa kaalaman ng lahat, mabigat din ang mga responsibilidad na pinapataw sa mga abogado. Kadalasan lamang nating nakikita ang karangyaan at kaakit-akit na bahagi ng propesyong ito. Ngunit tulad ng isang bagong teleserye na nagkukuwento ng buhay ng isang barkada na mga bagong abogado — sila’y tao rin na may kani-kanyang problema, adhikain, kahinaan at ambisyon.

Marami-rami na rin ang nagtatanong sa akin nuon kung ano ang magandang kurso na kunin para maihanda ang sarili sa pagpasok sa pag-aaral ng abogasya. May nagsasabi na maganda ang accountancy, legal management, politial science. Totoo, dahil ang mga kursong ito’y may mga law subject na ipinakikilala na sa mag-aaral. Ang aking tugon sa mga katanungang ito ay — lahat naman ng kurso ay mahalaga at ang mga ito’y naihahanda ka naman sa pagpasok, kung nanaisin, sa pag-aaral sa abogasya. May mga naging nurse at doktor na kumuha ng abogasya at naging abogado. May mga guro, inhinyero na naging abogado rin. May nabalitaan pa nga tayo noon na isang security guard at isang janitor na naging abogado. Sa a­king mun­ting palagay — ang importante ay ang utak, puso at determinasyong tapusin ang pag-aaral ng law. Kadalasan, marami ang nag-e-enrol sa first year ngunit sa second year o sa third year ay tumitigil na. Kailangan nating itanong sa sarili araw-araw kung bakit tayo nag-aaral ng batas. Hindi rin hadlang ang edad. May matatanda na nagiging abogado. Sa totoo lang, may kaklase ako noon sa law school na may anak na doktor at abogado, sabi niya sa akin ay siya naman ang mag-aaral ng abogasya kasi napatapos na niya sa pag-aaral ang mga anak niya.

Sa mga bagong abogado — mabuhay kayo! Kayo ngayo’y kasapi na ng isang samahan at isang propesyong tumutulong mapanatili ang mga institusyong demokratiko at palaganapin ang hustisya sa ating bayan.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

KASAL-KASALAN 

yourservice

MARAMI ang nagtatanong kung paano ang magpakasal — ano ba ang mga kinakailangan isumite upang bigyang-daan ang hangarin ng dalawang taong umiibig sa isa’t isa upang sila’y mapag-isang dibdib sa harap ng batas. Maaari bang magpakasal sa huwes? Maaari bang magpakasal sa isang pastor? O di kaya’y sa isang kapitan ng barko o sa iyong mayor? Ito’y mga madalas na katanungan ng mga taong nais gawing pormal ang kanilang pagsasama. Uso pa ba ang tinatawag noon na “secret marriage”?

Umugong kamakailan ang balitang naikasal diumano ang isang kilalang artista at mang-aawit sa isang taong hindi naman niya kilala at ni hindi niya alam na sila pala’y nagpakasal. Maari ba mangyari ang ganito? Kung nangyari man, may bisa ba ang tinatawag nilang kasal na naganap?

Ayon sa ating Fa­mily Code — ang kasal ay isang natatanging kasunduan ng permanenteng pagkakaisa sa pagitan ng isang lalaki at isang babae alinsunod sa batas para sa pagtatatag ng pamilya. Dahil dito, tinuturing itong pundasyon ng pamilyang Pilipino at isang institusyong panlipunan na ang kalikasan, bunga, at mga insidente ay pinamamahalaan ng batas. Alinsunod dito, tinatakda rin ng Family Code na kailangang sundin ang pormal at esensyal na kwalipikasyon o rekisito upang may bisa ang pagkakasal.

Ang esensyal na rekisito o kwalipikasyon sa pagpapakasal ayon sa Family Code ay ang may legal na kapasidad ang mga partidong nagkakasunduan at may malayang pahintulot na ibinigay sa harap ng opisyal na nagpapatibay nito — ito ‘yung ritwal kung saan tinatanong ang bawat isa kung tinatanggap ba nila ang isa’t isa bilang asawa sa harap ng batas at ng panginoon.

Maliban sa esensyal na kwalipikasyon, sinasaad din ang tinatawag nating pormal na kwalipikasyon tulad ng kapangyarihan o awtoridad ng opisyal na nagpapatibay ng kasal, isang wastong lisensya na nagbibigay pahintulot na sila’y ikasal, at isang seremonya kung saan haharap ng personal ang dalawang partido kasama ang kanilang mga saksi. Tandaan, kung may depekto sa esensyal na kwalipikasyon ang kasal ay tinuturing na “voidable”. Kung may iregularidad naman sa pormal na kwalipikasyon,  ito’y hindi makaaapekto sa bisa ng pag-aasawa ngunit ang partido o mga partido na responsable para sa hindi pagkakasundo ay dapat mananagot —  sa isang kriminal at administratibong paglilitis. Ngunit, kung ang sitwasyon ay ang kawalan ng alinman sa mga esensyal o pormal na kwalipikasyon — ituturing na walang bisa ang pagkakasal o “void ab initio”.

Mula sa mga probisyon ng Family Code, makikita natin na kinakailangan na personal na haharap ang parehong partido upang maging totoo at may bisa ang kanilang kasal. Maliban dito, kailangang sila’y nasa tamang edad upang malaya nilang ibigay ang kanilang pagsang-ayon sa kasal at sa harap ng isang kwalipikadong tao na binigyan ng kapangyarihan ng ating batas upang magpatibay nito. Kung nais magpakasal sa inyong pari, imam o ministro, kinakailangan ang partido ay miyembro ng simbahan. Huwag din kalimutan, na hahanapin ng opisyal ang isang lehitimo at may bisa na lisensya bago kayo ikasal.

Sa aking munting palagay at inuulit ko, hindi biro ang pagpapakasal — ito’y isang institusyong gumigitna sa kultura at pamumuhay ng ating komunidad, kaya dapat nating pag-ingatan ito.  (@YOURSERVICE /  ATTY. DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

MAGNA CARTA PARA SA MGA GURO 

yourservice

ANG ating mga guro ay mayroon ng tinatawag na Magna Carta. Ito’y nakapaloob sa isang napakalumang batas — ang Republic Act No. 4670 — na inihain ng ating lehislatura noon pang taong 1966. Nilalayon ng batas na ito na bigyan ng karampatang benepisyo at proteksyon kaugnay sa kanilang trabaho bilang taga-ingat ng mga batang tinuturing nating kinabukasan ng bayan. Layunin din ng Magna Carta for Public School Teachers na bigyan ng isang prominenteng katayuan ang ating mga guro — na nagiging pangalawang magulang nating lahat sa loob ng mga paaralan.

Ngunit, nakalulungkot isipin na hindi natugunan ng batas na ito ang orihinal na layunin ng ating mambabatas noon. Marami sa kanyang mga probisyon ay hindi na nasusunod o napapansin man lamang. Tulad ng mga probisyon na nagbibigay ng allowances pag ang isang guro ay pansamantalang nailipat sa mga lugar na delikado o malalayo. Maging ang mga benepisyo ukol sa bakasyon o pansamantalang hindi pagpasok dahil sa sakit ay hindi sapat upang matugunan ang tunay na pangangailangan ng mga guro ngayon. Maging ang benepisyo upang mabigyan ng oportunidad ang mga guro na mag-aral ng masteral o doctoral ay hindi na naibibigay ngayon dahil sa kalumaan ng mga probisyon ng batas, hindi ito sapat.

Aminin natin na sa kalumaan ng batas, ng Magna Carta, ay hindi na nito kaya matugunan ang orihinal na layunin nang ito’y naisabatas. Kasunod dito ay hindi na nababatay sa realidad ang mga probisyon nito kung ikukumpara sa mga tunay na pangangailangan ng ating mga guro sa pang-araw araw nilang gawain sa loob at sa labas ng paaralan.   Kadalasan nga ay kakaunti ang nakakaalam na mayroong batas pala na ganito — dahil na rin sa kalumaan at hindi pagpansin. Mas napapansin kasi natin ang mga bagong batas ukol sa edukasyon kaya nakakaligtaan natin ma mayroon palang isang batas na nagbibigay ng pangkalahatang benepisyo at proteksyon sa ating mga guro.

Dulot dito, may mga mambabatas na ngayon ang naghihikayat na amendyahan ang Magna Carta partikular na rito ang mga benepisyo sa leave at sick days, study leaves at allowances kaugnay sa kanilang pagdestino sa malalayo at delikadong lugar. May mambabatas din na nais isama ang mga kaanak ng ating mga guro — anak, magulang at asawa — sa mga benepisyong medical at sa libreng pag-aaral.

Sa aking munting pananaw, maliit pa ito para tuluyang mabigyang lunas at ayuda ang ating mga guro — ngunit, ito’y isang hakbang tungo sa tamang direksyon. Tandaan natin na hindi lamang sila mga guro sa loob ng paaralan, sila’y tumatayong pangalawang magulang, ina, ama, kapatid, kaibigan — sa mga mag-aaral na mura pa ang isip at sa kanilang mga kamay napupunta ang responsibilidad upang hubugin ang mga murang pag-iisip na ito tungo sa isang matapat, matulungin at makabayang buhay.

Tandaan din natin, na maliban sa kanilang papel na guro at pangalawang magulang, ang ating mga guro ay gumaganap ng isang importanteng responsibilidad tuwing halalan. Sa kanilang mga kamay rin nakasalalay ang pagpapalaganap ng ating mga ritwal at proseso tungo sa isang demokratikong komunidad — malayang tinataguyod ang isang pamumuhay na Pilipino.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

PUGAD NG BALASUBAS 

yourservice

MALUNGKOT isipin na sa kabila ng ating pagsulong sa lara­ngan ng batas sa paggawa, lalo na sa ating Labor Code, mayroon pa ring mga tao at mga institusyon na guma­gawa ng karagdagang hakbang upang alisin o ipag­kait sa kanilang mga empleyado ang mga benepisyo na nararapat ibigay sa kanila sa ilalim ng batas. Itong mga taong ito o institusyon ay maaari nating tawaging mga balasubas at manloloko.

Ayon sa isa kong alagang ibong makulit, may mga institusyon, lalo na sa negosyo ng pananalapi, na mahilig baluktutin ang mga alituntunin sa ilalim ng a­ting Labor Code at mga kasanib na batas ukol sa mga benepisyo at karapatan ng mga manggagawa. Isa na rito ang tinatawag nating Incentive Benefits kung saan, ayon sa aking alagang ibong makulit, ay matagal nang binibigay ng institusyong ito ngunit bigla itong binabaan at kung tutuusin ay halos wala nang naiwan kaya’t nayayamot ang mga em­pleyado sa ganitong pangyayari. Pati na rin ang tinatawag nating holiday pay — na imbes na ibigay bilang holiday pay sa takdang araw ay sinabihan na lamang ang mga empleyado na ito’y inilipat nila bilang incentive pay. Sinasabi na lamang na ito ang bagong alituntunin ng kompanya — ngunit nakapagtataka, hindi ito pinapapel, walang memo, kundi sinasabi lamang sa bawat empleyado.

Tama ba ito? Maaari bang ilipat ang mga benepisyo ng mga em­pleyado ayon lamang sa kagustuhan ng kanilang amo?  Naiintindihan ko kung bakit hindi ginagawan ng pormal na papel sa pamamagitan ng memo ang gawaing ito — upang walang magamit na ebidensya ang sinomang magkaisip na ireklamo ito.

Sa aking mun­ting palagay — malinaw ang sinasaad sa ating Labor Code at sa mga kaanib na batas nito — ang anomang benepisyo kung ito’y naging kaugalian na sa kompanya ang nagbubunga bilang karapatang pinansyal ng empleyado at naituturing parte ng kanyang kabuuang sahod at benepisyo. Ito’y pinagtibay rin ng ating Kataas-taasang Hukuman na mga benepisyo — sa uri at sa paraan ng pagbibigay, kung may mga kondisyon man ito — ay magiging parte ng kabuuang sahod at benepisyo ng empleyado at hindi ito maaaring alisin o baguhin. Ma­ging ang holiday pay ay hindi maaring ilipat ng amo bilang incentive pay. Ito’y isang mabigat na paglabag hindi lamang sa batas natin sa paggawa kundi isang paglabag sa karapatan ng kanyang manggagawa.  Ito’y isang pagnanakaw sa benepisyo na dapat tamasahin ng empleyado. Ngunit, dahil balasubas ang employer o amo, binabaluktot nito ang pagpapatupad at interpretasyon ng batas hinggil sa incentive leave at holiday pay.

Ang masakit pa — ayon sa aking alagang ibong makulit — sasabihan ang mga empleyado na kung ayaw nila ang pamamalakad ng kompanya, ay maghanap na lamang sila ng ibang papasukan. Arogante at balasubas — magandang kumbinasyon. Pero mayroon tayong solusyon sa ganitong sitwasyon. Malinaw rin sa a­ting batas na maaari tayong dumulog sa Kagawaran ng Paggawa (DOLE) at sa National Labor Relations Commission upang kayo ay ma­bigyan ayuda upang itama ang maling gawain ng inyong amo at makuha n’yo ang karampatang benepisyo na para sa inyo, ayon sa batas. Maging alerto at mulat sa inyong mga karapatan lalong-lalo na kung ito’y kaugnay sa inyong trabaho o lugar ng paggawa. Huwag natin hayaan lumaganap ang mga pugad ng balasubas.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

PINAKONG KASAL 

yourservice

PINANGAKUAN ka na ba ng kasal?

MAY kaibigan ka ba o di kaya’y kamag-anak na pina­nga­kuan ng kasal? Isang pangakong napako na lamang at iniwan kang luhaan? Ngunit ang mas magandang tanong — may mahahabol ba tayo sa taong nangako ng kasal sa ilalim ng batas? Ang sitwasyong ito’y hindi na bago sa ating lipunan. Sa totoo lang, laganap ang pangyayaring ito — may maririnig o mababalitaan tayong isang babae na pinangakuan ng isang lalaki ng kasal — pangakong napako — at bigla na lamang naglaho ang nangako.

Paano ngayon ang babae? Iiwan na lamang ba natin siyang lumuluha at nag-iisa? Ano ba ang maaaring gawin ng batas?

Parang teleseryeng punompuno ng paghihinagpis at pakikipaglaban sa tadhana.

Ayon sa ating batas at maging sa mga utos na nilabas ng ating Kataas-taasang Hukuman  — hindi natin maaaring ihabla ang isang taong hindi tumupad sa kanyang pangakong magpakasal. Masakit, nakapanlulumo, nakakainis, nakagagalit — ngunit, pag-iisipin nating mabuti, walang batayan upang ihabla ang isang tao dahil lamang sa ‘di pagtupad ng kanyang pangakong magpakasal — ayon sa iba’t ibang kaso na nailabas na noon pa at hanggang ngayon — hindi ito batayan upang maihabla.

Ngunit — hindi po dito nagtatapos ang kwento. Hindi natin maaaring ihabla dahil lamang sa napakong pangako, pero pwede natin kasuhan kung dahil sa kanyang pangako ay nagkaroon ng gastusin ang babae kaugnay sa pagpapakasal tulad ng pagbayad na sa mga bulaklak, sa lugar ng handaan, sa simbahan, sa mga traje de boda at mga damit ng mga abay at maging ang mga magulang at isama na rin dito ang pagbayad sa pagkain na ihahanda ng caterer at marami pang iba.

Dahil sa pangakong binitawan ng lalaki na sila’y magpapakasal at hinayaan niyang ituloy ang mga preparasyon para rito ngunit wala naman pala siyang balak tuparin o magbabago lamang siya ng isip sa huling sandali — binubuksan niya ang kanyang sarili na kasuhan at singilin ng danyos o tinatawag natin na “damages”. Kasama na rin dito ang kahihiyan na haharapin hindi lamang ng babae kundi ng kanyang mga magulang at buong kaanak, lalo na kung marami silang inanyayahan sa napakong kasalan.

Sa aking munting palagay, seryoso ang ritwal ng kasal — maging sa anong relihiyon man ito gawin. Ang kasal, ayon sa ating Family Code, ay isang institusyong social na hindi kailanman pwedeng galusan — ito’y hindi isang pangkaraniwang kasulatan o kasunduan ng da­lawang kinakasal kundi isang institusyong bumubuo ng isang pamilya sa ilalim ng a­ting saligang batas. Ito’y panghabambuhay at hindi maaaring buwagin ninoman, pwera lang kung may mga kadahilanan na pinapahintulot sa ilalim ng ating Family Code.

Ito’y isang desisyong pang habambuhay. Hindi ito biro or laro-laro na pwede nating tigilan kung tayo’s nagsawa na o ayaw na natin. Kaya’t isipin mabuti bago magpakasal — huwag pabugso-bugso na magbitaw ng salita o biro tungkol sa pagpapakasal. Hindi lamang ito nakasasakit sa ating kapwa kundi ito’y nagbibigay ng isang masamang imahe ng iyong katauhan. Liban dito, hahabulin din tayo ng batas kung sa ating biro or napakong pangako — maraming tao ang naperwisyo sa panahon, pera, kahihiyan at nasaktan ang damdamin. Hahatulan ka ng batas sa iyong pangakong napako.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

HOLIDAY PAY 

yourservice

MARAMI ngayon ang umuuwi sa kani-kanilang probinsya dahil sa bakasyon. Tuwing papasok ang Semana Santa ay nakikita natin ang ating mga kababayan na ginagamit ang mahabang pahinga dulot ng bakasyon upang makasama ang kani-kanilang pamilya sa malayong lugar. Mistulang nagiging “ghost town” ang Maynila dahil karamihan sa mga nakatira rito’y umuuwi sa pro­binsya. Ngunit kahit mahaba ang bakasyon, lahat naman ng nagtatrabaho ay mabibigyan din ng tinatawag nating “holiday pay”.

Alam natin lahat kung ano ang tinatawag na holiday pay — ito’y isang benepisyo sa ilalim ng batas na ang isang manggagawa ay bibigyan ng kaukulang sweldo sa araw ng isang holiday. Kaya lalo nating ikinatutuwa ang mga holiday sa bansa tulad ng Rizal Day, Araw ng Kagitingan, o Labor Day.

Ayon sa batas, ang bawat manggagawa ay dapat bayaran ang regular na araw-araw na sahod sa panahon ng regular na pista opisyal, maliban sa mga establisimyentong regular na guma­gamit ng mas mataas sa 10 manggagawa. Ang may-ari ay maaaring mangailangan ng emple­yado na magtrabaho sa anomang bakasyon ngunit ang empleyado ay dapat bigyan ng kabayaran na katumbas ng dalawang beses sa kanyang regular na sahod.

Tandaan din na ayon sa batas, kabilang sa terminong “holiday” ang mga sumusunod: Bagong Taon, Maundy Thursday, Biyernes Santo, ika-9 ng Abril, ika-1 ng Mayo o Labor Day, ika-12 ng Hunyo o Independence Day, ikaapat ng Hulyo o Philippine-American Friendship Day, ika-tatlumpu ng Nobyembre, ikadalawampu at ikalabintatlo ng Disyembre, ang araw na itinalaga ng batas para sa paghawak ng pangkalahatang halalan at iba pang mga araw na ipinahayag ng batas na tulad nito.

Ngunit naitanong na ba natin kung ano ang alituntunin kung ang dalawang holiday ay sabay na pinagdiriwang o ginugunita sa iisang araw? Ibig ba sabihin e dalawang holiday pay ang tatanggapin natin? Kung gayon, hindi pa ito pabigat sa mga may-ari ng negosyo dahil mapipilitan silang magbigay ng dobleng halaga dahil dalawa ang holiday na pumasok sa iisang araw?

Ang katanungang ito ay matagal nang sinagot ng Mataas na Hukuman sa kasong Asian Transmission Corporation vs. Court of Appeals (G. R. No. 144664). Sinabi ng Mataas na Hukuman na — hindi rason na hindi ibigay ang kaukulang holiday pay na nararapat sa mangggagawa dahil lamang sa dalawang holiday ang ipinagdiriwang sa iisang araw. Nag-umpisa ang usapin nang humingi ang mga manggagawa ng 200% ng kanilang sahod noong Abril sa taong 1993. Ang holiday na ito ay nahulog sa isang Biyernes Santo at noon din ay Araw ng Kagitingan, na parehong pista opisyal. Dahil dito, tumanggi ang may-ari na bayaran ang hinihinging 200% dahil umano iisang araw lamang ito tumapat at dapat hindi doble ang ibigay. Sinabi pa ng may-ari na walang batayan para sa pagbibigay ng karagdagang holiday pay.

Ngunit, sinabi ng Mataas na Hukuman na hindi ito rason para ipagkait sa manggagawa ang buong benepisyo ng holiday pay — kahit nagkataon na dalawang holiday ay naganap sa iisang araw. Ito ay kinikilalang benepisyo ayon sa batas sa pagbabayad ng bakasyon na kalakip sa karapatan ng manggagawa na matanggap.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

KABIT SA PANIBAGONG HALIK 

yourservice

NAKAAALIW ang mga teleserye natin ngayon — hindi maikakaila na may maaagang umuuwi para manood ng mga teleser-yeng nagkukuwento ng masasalimuot na pangyayari sa buhay ng mga karakter sa telebisyon.

Noong isang araw, may napanood akong isang tagpuan sa pagitan ng dalawang binibini — ang isa ay hiwalay sa asawa at ngayo’y nakikitira sa bahay ng dating asawa ng katagpo niya.

Dahil telebisyong Pilipino — mayroong sabunutan, sigawan, at palitan ng maaanghang na salita sa pagitan ng dalawang binibini.

Ngunit isa sa mga salitang binitawan ng ­binibining hiwalay sa asawa ang tumatak sa ­aking isipan. Isinigaw niya na lalabanan niya ang nakabinbing annulment nila ng asawa niya at kahit kailan mananatiling kabit ‘yung kasigawan niyang binibini.

Kabit — isang salitang nagbibigay ng hindi magandang kahulugan at nagdadala ng paghuhusga sa sinomang pagbintangan nito.

Kadalasan, ito’y dulot ng tunay na pag-ibig na naganap lamang sa maling pagkakataon, at sa maling panahon.

Sa kabilang dako naman, ito’y sinasadya, at dulot ng hindi magandang hangarin.

Ngunit, ating tanggapin, ito’y bahagi na ng ating kultura at pamumuhay sa panahong ito.

Kadalasan, dahil sa kasawian at pagkabigo sa unang karelasyon, nakahahanap ang ating mga kababayan ng panibagong pag-ibig at panibagong buhay kapiling ang iba.

Ngunit ano nga ba ang kalagayan ng isang kabit sa ating batas?

Unang-una, labag sa ating batas ang ­pakikipagrelasyon sa isang taong hindi natin asawa. Kung sisilipin natin ang mga pahina ng ating Revised Penal Code, makikita natin na mayroong tinatawag na adultery at concubinage.

Ano ang mga ito?

Ayon sa Revised Penal Code, ang adultery ay ang pakikipagtalik ng isang babae sa lalaki na hindi niya asawa at alam niya na may asawa.

Simple lang ang kinakailangang tingnan ng batas upang mahatulan ang isang babae na ito’y lumabag sa alituntuning ito — ang makipagtalik lamang sa isang lalaking alam niya na may asawa na.

Sa concubinage naman, sinasabi ng Revised Penal Code na ito’y ang pagkupkop ng isang lalaking may asawa sa ibang babae na hindi niya asawa sa kanyang bahay.

Isang ehemplo nito ay ang isang lalaki na hiwalay na sa asawa ay magpapasok at magpatira ng ibang babae, na itinuturing niyang kanyang asawa, datapwat wala pa itong nakukuhang annulment mula sa hukuman.

May konting kahirapan ang mga kinakailangan ng batas upang mahatulang lumabag ang lalaki — ito’y dapat may asawa na, alam ng babae na may asawa siya, pinatuloy niya at pinatira ang babae sa kanyang tahanan, at namuhay sila sa isang maeskandalong pamamaraan sa komunidad.

Kaya sa aking munting palagay, datapwat nakahanap na ng panibagong pag-ibig o panibagong pagkakataon upang magkaroon ng ­masayang pamumuhay at pamilya, unahin munang isipin na nangangailangang ipawalang bisa muna ang naunang kasal sa pamamagitan ng ­pagsumite ng petisyon sa hukuman upang ito’y mapawalang bisa — ­maging annulment o declaration of nullity ito.

Kadalasan, ang ­ginagamit ng mga nagsusumite ng ­petisyon sa hukuman ay ang tinatawag nating Article 36 — o mas kilala bilang psychological incapacity.

Tandaan, upang may ­forever sa inyong panibagong pagkakataon sa pag-ibig, ­ayusin muna ang nakaraan.

Huwag maging kabit sa panibagong halik.  (@yourservice / ATTY. DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More

PIYANSA 

yourservice

ANG kalayaan ng bawat isa sa atin ay tinuturing na isa sa pangkalahatang karapatan ng tao sa buong mundo. Sa ating bansa, ito’y nasasaad din sa ating Saligang Batas, sa ilalim ng Bill of Rights — na hindi ka maaaring alisan ng kalayaan nang walang karampatang pro­seso na tinatawag nating “due process”.

Ngunit, may mga pangyayari kung kailan ang isang tao ay nakukulong dahil lamang siya ay nasampahan ng kasong kriminal. Ayon sa ating “Rules of Court”, may remedyo na maaaring gamitin ng taong nakulong — ito ay tinatawag nating piyansa.

Ayon sa Kataas-taasang Hukuman, ang piyansa ay isang uri ng seguridad na binibigay ng isang akusado bilang pagpapatunay at pagsisiguro na siya ay haharap sa mga araw at oras na itatakda ng hukuman kaugnay sa paglilitis sa kaso niya. Ito’y isang kasunduan kung saan nangangako ang isang akusado na haharap siya nang personal sa lahat ng itinakdang araw at oras ng paglilitis at hindi kailanman siya tatakbo o kung tawagin natin ay mag-“jump bail”. Ang pagpipiyansa ay nasasaad sa ating pro­seso ng paglilitis.

Ayon sa tinatawag nating “Revised Guidelines on Continuous Trial in Criminal Cases” — maaari kang magsumite ng isang petisyon sa hukuman kung saan ikaw ay humihingi ng pahintulot upang makapag-piyansa. Ito’y kadalasang sinusumite sa hukuman pagkatapos ng pagsumite ng tagausig ng tinatawag nating “Information” sa hukuman, pagkatapos ng “arraignment” at “pre-trial”.

Ayon sa ating alituntunin ng paglilitis, ang petisyong ito ay kailangang marinig at madesisyunan sa loob ng hindi hihigit sa tatlumpong araw (30). Kung sa kasamaang palad ay hindi ito pagbigyan ng hukuman, maaari pa rin magsampa ng isang “motion for reconsideration” at resolbahin sa loob lamang ng sampung (10) araw).

Ating tandaan, na ang pagresolba sa petisyon ay maihahango lamang sa ebidensya ng tagausig. Hindi pagbibigyan ang petisyon kung maipakikita ng tagausig na mabigat ang ebidensya laban sa akusado. Ang piyansa kasi ay ibinibigay ng hukuman sa akusado bilang pagkilala sa paalala ng ating Saligang Batas na tinuturing muna nating inosente ang akusado hanggang ito’y mapatunayang hindi, kasama na rin dito ang pagbibigay sa akusado ng karampatang panahon upang idepensa ang kanyang sarili sa harap ng hukuman.

Ayon sa ating alintuntunin kaugnay sa paglilitis, kailangang mapatunayan ng tagausig na ang hawak nilang ebidensya ay matibay at sapat upang mapatunayan na ang akusado ay totoong lumabag sa batas at nagkasala, lalo na kung ang karampatang parusa ay reclusion perpetua o panghabambuhay na pagkakulong.

Ngunit nagbibigay rin ng isang babala ang hukuman sa mga hindi tutupad sa kasunduang ito — isang paglabag lamang ay maaari na muling hulihin at ikulong ang akusado sa bisa ng naunang nailabas na warrant of arrest. Kasunod na rito ang pagkawalang bisa ng kanyang piyansa. Ating alalahanin na ang pagtakbo ng isang akusado at pag-iwas sa pagharap sa takdang araw ng paglilitis ay kadalasang senyales na siya ay “guilty” sa mga pinararatang laban sa kanya.

Ang pagkakakulong ay isang hindi birong usapin, lalo na kung ito’y sa gitna ng paglilitis ng iyong kaso. Ngunit mas mabigat ang parusa at epekto sa iyong kaso kung tatalikuran mo ang kasunduan ng iyong piyansa.  (@YOURSERVICE / ATTY. DAVID ROBERT AQUINO)

Please follow and like us:
Read More