PAG-IYAK HINDI SENYALES NG KAHINAAN

PAG-IYAK-2

(Ni Edzer Lanuza / Huling bahagi)

BAKIT mainam maglabas ng luha? Ang pag-iyak ay natural  res­ponse ng tao sa saklaw ng mga emosyon kabilang ang  kalungkutan, pamimighati, kaligayahan at kabiguan.

Pero di lamang ito ang mga benepisyo sa kalusugan ng pag-iyak. Hindi nga karaniwang umiyak, at inaasahan namang parehong umiiyak ang lalaki at babae.

Sa United States, umiiyak ang mga babae sa average na 3.5 times per month at ang mga lalaki, sa  average na 1.9 times a month.

Ang pag-iyak ay natural res­ponse rin sa irritants gaya ng alikabok na napupunta sa mga mata.

Kabutihan sa  pag-iyak

Tinatangka ng taong pigilin ang kanyang pag-iyak, senyales daw ito ng kahinaan. Pero iminungkahi ng siyensa na kung pipigilin ang pag-iyak, di mapapakinabangan ang hanay ng mga benepisyo nito.

Natuklasan ng mga mana­naliksik na ang pag-iyak ay may hatid na:

Soothing effect

Ang self-soothing ay nag-aayos ng kanilang sariling mga damdamin, nagpapakalma sa sarili, at nagbabawas nang pagkabalisa o pagkabagabag.

Noong 2014, natuklasang ang pag-iyak ay may  direct, self-soothing effect. Ipinaliwanag kung paano binubuhay ng pag-iyak ang  parasympathetic nervous system (PNS), tumutulong sa taong mag-relax.

Nakakakuha ng suporta mula sa iba

Ang pagluha ay nakakatulong para guminhawa  ang nararamdaman sa sarili, gayun­ding nakakakuha ito ng tulong mula sa mga taong nakapalibot sa paligid.

Lumabas sa pag-aaral, ang pag-iyak ay may pangunahing kalakip na pag-uugali, pamamahayag ng suporta mula sa ibang tao. Kilala ito bilang interpersonal or social benefit.

Nakakatulong para mapaginhawa ang sakit

Natuklasan sa research na karagdagan sa self-soothing, ang paglalaglag ng emotional tears ay naglalabas ng oxytocin at endorphins.

Sa nasabing chemicals, nagagawang makaramdam ng mabuti sa sarili. Napapaginhawa ang physical at emotional pain. Nasusulong din ang pakiramdam ng kagalingan.

Napapabuti ang mood

Ang pag-iyak ay nagtataas ng diwa ng iba at nakakaramdam ng kaginhawahan. Ang oxytocin at  endorphins ay tumutulong sa pagbuti ng mood. Kaya tinawag itong  “feel good” chemicals.

Naglalabas ng toxins at nagpapawi ng stress

Kapag umiyak ang isang tao, bilang pagtugon sa stress, ang kanilang mga luha ay naglalabas ng maraming stress hormones at iba pang chemicals.

Naniniwala ang mga researcher na ang pag-iyak ay nagbabawas ng levels ng mga chemicals sa katawan, nauuwi sa pagkabawas ng stress.

Tumutulong para makatulog

Sa isang pag-aaral noong 2015, natuklasan na ang pag­luha ay nakakatulong sa mga sanggol para makatulog nang mabuti. Inaalam pa kung ang pag-iyak  ay may  sleep-enhancing effect sa adults .

Bagaman, sinusundan ito ng pagpapakalma sa sarili, pagbuti ng pakiramdam, at  pain-relieving effects kaya nakakatulog agad ang tao matapos umiyak.

Panlaban sa bacteria

Tumutulong ang pag-iyak sa pagpatay sa bacteria at para mapanatiling malinis ang mga mata. Dahil ang mga luha ay nagtataglay ng fluid tinatawag na lysozyme.

Sa 2011 study, natuklasang ang lysozyme ay may powerful antimicrobial properties na maaaring makatulong sa pagbabawas sa panganib na makukuha sa  bioterror agents, tulad ng anthrax.

Nagpapabuti ng paningin

Ang basal tears, nailalabas sa tuwing kumukurap ang tao, ay nakakatulong sa pagpapanatiling mamasa-masa ng mga mata at naiiwasan ang pagkatuyot ng mucous membranes.

Ayon sa National Eye Ins­titute, ang lubricating effect ng basal tears ay nakakatulong sa tao para makakitang mabuti. Kapag natuyo ang membranes, lumalabo ang paningin.

Please follow and like us:
Read More

PAG-IYAK, NAGPAPATIBAY NG DAMDAMIN

PAG-IYAK-3

Mas maraming babae ang umiiyak kaysa lalaki

(Ni Edzer Lanuza / Ikatlong Labas)

NALILIKHA ang mga luha sa panahon ng emotional crying na may chemical composition kaiba sa ibang uri ng mga luha.  Nagtataglay ito ng maraming hormones prolactin, adrenocorticotropic hormone, at Leuenkephalin, at  elements potassium at  manganese.

Sinasabing ang layunin o pinagmumulan ng  pagluha ay bilang pagtugon sa  pagbabata ng sakit, hanggang sa mas kumplikado pa, kabilang ang non-verbal communication para matamo ang altruistic helping behavior mula sa iba.

Ang iba ay naglalahad na ang pag-iyak ay naghahatid ng ilang biochemical purposes, gaya ng pagpapaginhawa sa stress at para luminaw ang mga mata.

Ang pag-iyak ay pinaniniwalaang isang outlet o resulta ng pagsambulat ng intense emotional sensations, gaya ng matinding paghihirap, pagkabigla, o kaligayahan.

Iyan ang dahilan kung bakit may mga taong umiiyak sa panahon ng masasayang mga sandali, gayundin sa mga napakasakit na mga pangyayari.

Noong 2017, sinuri ni Carlo Bellieni, Italian neonatologist at  bioethicist, ang weeping behavior, at napagtibay niyang karamihan sa mga hayop ay umiiyak, pero tanging mga tao lang ang may psychoemotional shedding of tears, kilala bilang “weeping”.

Ayon sa German Society of Ophthalmology, na naghambing sa iba’t ibang scientific studies sa pag-iyak, ang karaniwang babae ay umiiyak sa pagitan ng 30 at 64 times a year, at ang lalaki ay umiiyak sa pagitan ng 6 at 17 times a year.

Nagagawang umiyak ang mga lalaki sa pagitan ng dalawa hanggang apat na minuto,  at ang mga babae ay umiiyak nang hanggang anim na minuto.

Ang pag-iyak  ay nauuwi sa paghagulgol sa mga babae mula sa 65% kaso, kumpara sa mga kalalakihan na  6% lamang. Hanggang sumapit ang adolescence, walang pinagkaibang natagpuan sa mga kasarian.

Mas umiiyak ang mga babae kaysa mga lalaki  mula sa ilang mas mayayaman, mas demokratiko, at mas pambabaeng mga bansa. Ang “feminine” countries ay Sweden, Norway, Netherlands, Denmark at  Slovenia.

Mga Palatandaan ng Depresyon

-Kahirapan sa konsentrasyon, pag-aalala sa mga bagay, o paggawa ng mga desisyon

– Pakiramdam na pagod na pagod, o walang lakas.

– Nakakaramdam ng guilt, walang halaga o walang tutulong sa sarili.

– Mapag-alala sa maraming bagay, o walang pag-asa

– Kahirapan sa pagtulog o sobrang pagtutulog.

-Pagiging iritable o walang pahinga

-Walang kasiyahan sa mga bagay na dating ikinasisiya.

-Sobrang pagkain, o walang gana sa pagkain

-Hindi maipaliwanag na sakit, kirot o cramps.

-Problema sa panunaw na hindi nalulunasan ng mga gamot.

-Madalas na pagkabalisa o pagkabagabag.

-Suicidal thoughts o pag-iisip na saktan ang sarili.

Kung isa ka sa nakakaramdam ng mga sintomas ng depresyon, o may kakilala, makipag-usap sa eksperto o doctor tungkol sa karamdamang ito.

Please follow and like us:
Read More

PAG-IYAK SA HARAP NG PUBLIKO

PAG-IYAK

(Ni Edzer Lanuza / Ikalawang Labas)

IBA-IBA ang pag-iyak dahil sa pagkakaiba na rin ng kultura. Sa Japan, ang mga top manager na umiiyak sa harapan ng publiko ay nanghahanap ng pang-unawa at pagtanggap.

Sa panahon nang pag­lilibing sa mga Palestinian,  malakas nilang kinakatok ang mga kabaong at nagpapaputok sa ere sa kanilang labis na pagdadalamhati.

Maraming paraan ng agresyon, kapootan

Sinasabing abnormal ang pag-iyak sa publiko. Umiiyak at nagdadalamhati ang mga Palestinian sa kanilang mga tahanan. Umiiyak ang mga manlalaro pagkatapos ng pagkapanalo.

Hindi sila umiiyak dahil sa performance, pero dahil sa kanilang pagpupunyagi at sa lahat ng paghihirap. Hindi ba masama ang pag-iyak?

Ang kilalang kasabihan na ang pag-iyak ay mabuti o malusog ay hindi tama. Ang pag-iyak ay nakakapagod. Ang inhalation time sa pag-iyak ay sobrang maiksi kaya ang tibok ng puso ay tumataas hanggang sa 200 pulses kada minuto.

Tumataas din ang blood pressure ng 135 percent, na nauuwi sa pagbababa ng oxygen sa  dugo. Minsan, sumasakit pa ang iyong ulo at nagkakaroon ng problema sa mata.

Pag-iyak, di nakagiginhawa?

Ang pagpapahupa ay sanhi ng reaksyon ng iba. Kaya kung sa pag-iyak lamang ay hindi makabubuti. Ang katotohanan, napapayapa ang umiiyak dahil sa ibang tao na nakikinig o pag-aalaga para ito ay mapahinahon.

Pagkatapos, madalas na nakararamdam ng pagkapahiya ang isang umiyak.  Sa paglayo ng iba, lumalala ang nararamdaman nito kaysa dati.

Pagluha, proteksyon din?

Ang pag-iyak ay paglalabas ng mga luha o balon ng mga luha sa mga mata sa pagtugon sa isang emotional state, pain o sa physical irritation ng mga mata.

Ang kaligayahan, pagkagalit  o kalungkutan ay mga damdamin na nauuwi sa pag-iyak. Ang anyo ng pag-iyak ay inillalarawan bilang  “complex secretomotor phenomenon.”

Naipapakilala sa paglalabas ng mga luha mula sa la­crimal apparatus, nang walang anomang iritasyon sa ocular structures, nagbibigay ng ka­ginhawahan at pumoprotekta mula sa conjunctivitis.

Ang related medical term ay lacrimation, kung saan tumutukoy din sa non-emotional shedding of tears. May iba’t ibang uri ng pag-iyak, ang paghagulgol o paghikbi, pagluha o pagtangis, pagtaghoy, pagnguyngoy, paghiyaw at pag-iyak.

Sa paghikbi o paghibik, kadalasang may kasama itong isang set ng iba pang mga sintomas, tulad ng mabagal pero may erratic inhalation, paminsan-minsang pagtigil sa paghinga  at muscular tremor.

Isang neuronal connection sa pagitan ng lacrimal gland (tear duct) at sa areas ng human brain ang nag-uugnay sa emosyon ang naitatatag mula sa pag-iyak.

Maging Hayop ay Umiiyak

Samantala, pinagtalunan ng scientists kung tanging mga tao lang at hindi ang mga hayop ang naglalabas ng mga luha bilang pagtugon sa emotional states.

Isinulat ni Charles Darwin sa The Expression of the Emotions in Man and Animals, na inihayag sa kanya ng mga tagapangalaga ng Indian elephants sa London Zoo na ang mga elepante ay umiiyak dahil sa kalungkutan.

Sinasabing tanging tao lang ang may kakayahang lumuha subalit maging ang elepante rin ay lumuluha kapag sila ay malungkot.

May mga nagsasabing umiiyak ang kanilang alagang aso subalit ang totoo ay naglalabas lang sila ng pawis kapag mayroon silang puwing sa mata. (May karugtong)

Please follow and like us:
Read More

PAG-IYAK MAGANDA SA KALUSUGAN

CRYING MAN

Hindi Dapat Ikahiya

(Ni Edzer Lanuza / Unang Labas)

MARAMI sa atin ang isinilang sa lipunan kung saan ang pag-iyak ay iniiwasang maipakita sa publiko. Dahil di katanggap-tanggap, madalas itinatago ang pagluha.

Umiiyak tayo simula pagkasilang. Pero ngayong adults na, marami sa atin ang pilit nagtatago ng ating pag-iyak. Sa paniniwalang ang pag-iyak ay senyales ng kahinaan. O, ng isang bagay na ating ikinahihiya. Pero talaga bang ang pag-iyak ay dapat ikahiya? O, ang paglalabas ng luha ay aktuwal na nakapagpapalusog sa isang tao.

Ang good cry ay minsang iniuutos ng mga doctor. Sa katunayan, iminumungkahi ng psychologists na may hatid na kapinsalaan kung di tayo regular na iiyak.

“ Ang pag-iyak ay nagpapagana sa katawan sa isang malusog na paraan,” sabi ni Stephen Sideroff, Ph.D., clinical psychologist sa UCLA at director ng Raoul Wallenberg Institute of Ethics.

Ang pagluha ay sobrang  positibo, mainam na bagay. Gayundin ang mga bagay na nangyayari kapag nanonood tayo ng movie na humipo sa iyong puso kaya’t umiyak ka.

Sinabi si Sideroff,  “Ang prosesong ito ay ang pagbubukas sa iyong sarili sa isang bagay gaya ng isang lock at key.”

Malakas ang paniniwala ng mga Japanese sa health benefits ng pag-iyak, na dinadala nila ang kaalamang ito hanggang sa next level.

Sa ilang siyudad sa  Japan, may  “crying clubs” tinatawag na rui-katsu na ang ibig sabihin, literal na, “tear-seeking.”  Ang mga tao rito ay nagsasama-sama para magpakasawa sa good old-fashioned sobfests.

Para matulungan ang sariling dumaloy ang luha, nanonood ang participants ng tearjerkers. Ang pangunahing batayan? Inilalabas ng pagluha ang stress, na mabuti pagdating sa pananatili ng malusog na kaisipan.

Sa pananaliksik sa nasabing teorya, pinag-aralan ang iba’t ibang uri ng mga pag-iyak. Natuklasan na ang emotional tears ay nagtataglay ng higher levels ng stress hormones kaysa nagagawa ng basal (lubricating) o reflex tears (mula sa pagkapuwing).

Ang emotional tears ay nagtataglay din ng mas ­maraming mood-regulating ­manganese kaysa sa ibang uri nito. Pinahihigpit ng stress ang muscles at pinatatas ang tension.

Kaya kung umiiyak ka, nare-release ang ilan dito,” ayon pa kay Sideroff. “Binubuhay ng parasympathetic nervous system at pinanatili ang katawan sa  state of balance.”

Naniniwala rin si Sideroff na ang  “crying clubs” ay maaaring nagbibigay ng supportive, safe space para umiyak sa mga taong hirap ipakita ang kanilang emosyon dahil sa cultural o personal reasons.

Isang magandang ideya, ayon pa rito. Ang pag-iyak ng grupo ay nagpapatunay sa gawain at nagsasabing mabuti itong gawin. Para sa maraming tao, madali kang umiyak dito.

Mga babae, mas ­madalas umiiyak. May kinalaman din dito ang biology kung bakit nangyayari ito. Bagaman, mas maraming hormone prolactine sa katawan ng babae.

Ang prolactine ay hormone na nagsisimbuyo sa milk production,  daan sa pag-iyak.Ipinakita sa research na sa kaso ng sanggol na umiiyak, ang ­level ng  prolactine sa katawan ng babae ay nadadagdagan.

Sa panahon ng orgasm ang mga babae ay umiiyak nang mabilis kaysa mga lalaki dahil sa karurukan ng prolactine concentrations. Mas kaunti ang dami ng prolactine sa mga lalaki.

Mas maraming testosterone ang mga lalaki, na may impluwensya sa pagpipigil sa kanila para umiyak.Mas madalas umiyak ang mga lalaki kapag sila ay tumatanda, dahil sa pagbaba ng testosterone content sa kanilang katawan.

Kapag sumambulat ng iyak ang isang babae sa kanyang pagtatrabaho, iniisip ng mga taong hindi niya kayang hawakan ang kanyang tungkulin.

Mas madalas na ang pag-iyak ng mga babae ay nakikita bilang manipulasyon, habang siniseryoso ang pagluha sa mga lalaki.

Please follow and like us:
Read More