SUNDIN ANG A,B,C NG DIABETES (2)

diabetes-4

(Ni Mac Cabreros / Huling labas)

SINASABING ang pinakaepektibong paraan sa pangangalaga at pagmamantina sa kalusugan ng tao ay ang pagkontrol sa pagkain na sinasabayan ng regular at tamang pag-eehersisyo at pag-inom ng mga iniresetang gamot.

Ayon sa mga eksperto, pag-aralan at alamin ang ABC ng diabetis, kaya’t gumawa ng karampatang hakbang para makontrol at sumanggguni sa health care team.

Kabilang sa mga payo: kumain lagi nang regular sa oras. Ang sobrang pagtaas o sobrang pagbaba ng lebel ng asukal sa dugo na karaniwang nararanasan kung may sakit na diabetes ay maaaring maiwasan kung kakain sa takdang oras.

Halimbawa, ang oras ng almusal ay nakapako sa alas-7 ng umaga sa bawat araw, ang tanghalian ay alas-12, at hapunan ay ipako naman sa alas-7 ng gabi sa bawat araw.

Dapat bawasan ang pagkaing may mataas na carbohydrates gaya ng asukal, kanin at tinapay. Maiging palitan o kumain ng oats, pasta, whole-grain na tinapay, kamote, at mais. Dagdagan ng protina, fiber at omega 3 fats ang mga kinakain.

Ang binabawas na carbohydrates sa pagkain ay makabubuting palitan ng mga pagkaing mayaman sa protina gaya ng manok, isda, puti ng itlog, gatas, mani, gulay at prutas Mag-ehersisyo araw-araw.  Epektibo ang paglalakad ng 45 minuto sa bawat araw.

Nababawasan ang taba sa katawan at manatili ang lebel ng asukal sa dugo.

Bukod sa mabantayan ang dami ng asukal sa mga kinakain. Mahalaga rin uminom ng sapat na tubig. Iwasan din ang matatamis na inumin gaya ng softdrinks at pagkaing sobrang tamis gaya ng cake at chocolate.

Huwag manigarilyo at mamuhay sa happy lifestyle o iwas sa buhay na puno ng pagkabagot o stress.

Ayon sa mga eksperto, dapat iwasan ang pagkaing may mataas na glycemic index gaya ng kanin (puti) dahil mataas ang tsansang magkaroon ng diabetes ang malakas kumain ng kanin. Mas maganda kung brown rice dahil nagtataglay ito ng fiber at magnesium.

Para Type 1 dapat iwasan ang pagkaing mataas sa carbohydrates na mabilis maabsorb ng katawan. Say NO sa nakakatakam na pagkain gaya ng cake at pastries. Iwasan din ang softdrinks, energy drinks, café, fruit juice, raisins at palm oil.

Sa diet therapy,  mahalagang nasa tamang oras ang pagkain. Sundin ang iskedyul. Huwag pumalya o i-delay dahil nagdudulot ito nang biglaang pagtaas sa blood su­gar level. Kumain ng fiber-rich foods gaya ng gulay at prutas. Iwasan ang sobrang alat. Huwag uminom ng sobrang alcoholic gaya ng alak.

Kung may mga pagkaing bawal, mayroon ding pagkaing inirerekomenda ng mga dalubhasa. Kabilang sa 10 Kumainments ang beans at gulay gaya ng spinach dahil siksik sa bitamina ang mga ito, kamote, kamatis, citrus fruit gaya ng orange, grapefruit at lemon, nuts, whole grains, milk yogurt na mayaman sa calcium at vitamin D at isdang mayaman sa omega-3 fatty acid gaya ng salmon.

Ayon pa sa mga dalubhasa, ang diabetes ay siyang sanhi ng pangungulontoy sa ‘manoy’ ng mga kalalakihan; pagkakasugat na hindi guma­galing lalo sa paa na kadalasan ay pinuputol para hindi lumala at nagpapalala sa sakit sa hypertension at atake sa puso.

Dagdag ng mga dalubhasa: walang gamot sa diabetes. Tataglayin habambuhay ito ninuman. Kaya maigi na iwasan ang mga bawal kundi ugaliing gawin at isapuso ang mga nararapat na hakbang para magkaroon ng normal na buhay. Kesa laging mag-injection ng insulin at lumagok ng tableta. Ika nga: Prevention is better than cure. Tara sama-sama tayong humakbang para sa ating kalusugan.

Please follow and like us:
Read More

DIYASKENG DIABETES (1)

DIABETES-3

Hindi lahat ng matamis masarap, meron din masaklap

(Ni Mac Cabreros)

NOONG nakaraang buwan, buwan ng Nob­yembre, ipinagdiwang ang World Diabetes Day na hindi naman dapat ipagdiwang dahil patuloy ang pagdami ng bilang ng taong nagkakaoon ng sakit na diabetes.

Totoong hindi dapat ipag­diwang ang tawag dahil hindi naman nagagalak ang mga taong mayroong ganitong sa­kit subalit ang dapat ay gunitain at nagpakalat ng impormasyon upang maiwasan, maagapan at magamot sakaling umatake ito.

Ayon sa mga dalubhasa, ang diabetes ay kawalan ng katawan lalo ng lapay o pancreas ng kakayahan na makalikha o makagawa ng sapat na hormone na tinatawag na insulin para makontrol ang glucose level sa dugo.

May dalawang klase ang diabetes. Una ay Type 1 na mangangailangan ng paggamit ng artipisyal na insulin na ipapasok sa katawan at Type 2 na maaring ‘magamot’ sa pamamagitan ng tamang diet at pag-inom ng gamot. At gestational para sa mga nagdadalantao kung saan maari nitong maipasa sa kanyang supling ang sakit.

Ang diabetes ay siyang nagdudulot ng kumplikasyon o nagpapapala sa iba pang sakit gaya ng sakit sa puso at panlalabo ng mata na siyang sanhi ng kamatayan ng taong mayroon nito lalo na kapag napabayaan.

Sa taya ng Philippine Society of Endocrinology, Dia­betes, and Metabolism (PSEDM), nasa 3.3 milyong Pinoy ang may diabetes noong 2014. Hindi kasama dito ang tinatayang 2 milyon na hindi batid o alam na diabetic na sila.

Inaasahang sa 2030, magkakaroon ang bansa ng halos 7.8 milyong katao na may sakit na diabetes, ayon sa datos ng Philippine College of Physicians.

Ayon pa sa mga dalubhasa, maaring ‘namana’ ang sakit o naipapasa ng magulang sa kanilang anak gayundin na nakukuha sa pagkain lalo ang matatamis at mataas sa carbohydrates, sobrang alat at mataas ang alcohol.

Dagdag ng mga dalub­hasa, maaring maiwasan o maagapan ang naturang sakit. Ito ay sa pamamagitan ng diet o tamang pagkain at regular na eherhisyo gaya ng brisk walking ng 30 minuto kada araw tatlong beses isang linggo o depende sa payo ng health care team kabilang ang doctor, nurse, dietitian, dentist, ophthalmologist at health worker.

Sa taya ng mga eksperto, nakababawas ang brisk walking ng halos 60 porsyento ng tsansang magkaroon ng diabetes.

Kapag may sintomas na mataas ang blood sugar level, kumonsulta sa doktor at iba pang miyembro ng health care team para mailatag ang karampatang hakbang tulad  ng pagmonitor sa blood sugar level.

Kung sobrang baba (nasa 100 mg/dl) ang sugar level, payo ng mga dalubhasa na kumain ng 15 hanggang 30 gramo ng carbohydrates. Kung sobra naman sa 250 mg/dl sa Type 2 at 200 mg/dl sa Type 1, ipagpaliban muna ang pag-eherhisyo o paglalakad hanggang sa bumaba sa normal ang blood sugar level.

Madalas kapag pinag-usapan ang tungkol sa mataas na blood sugar, ang unang pumapasok agad sa isip natin ay diabetes. Pero bago ka pa ma-diagnose at magkaroon ng diabetes, bibigyan ka ng katawan mo ng mga sintomas ng diabetes tulad ng pagtaas ng blood sugar para habang maaga pa ay mabantayan mo at makagawa ng tamang hakbang.

Kabilang sa mga sintomas ang sobra at madalas na pag-ihi sa gabi (Polyuria); paglabo ng paningin; madaling mahapo o mapagod o panghihina; panunuyo ng bibig o pagkauhaw (Polydipsia); pag-iba ng kulay, nanunuyo at nangangating balat, laging nakakaramdam ng gutom (Polyphagia); paglobo ng tiyan at pagbigat ng timbang; pabalik-balik na impeksyon; mabagal na paghilom ng sugat; pagiging imbalido; mahirap dumumi; pangingilig at pamamanhid ng kalamnan at nerve problem.

“Ang pagkontrol sa pagkain sinasabayan ng regular at tamang pag-eehersisyo at pag-inom ng mga gamot ang pinakaepektibong paraan ng pangangalaga at pagmamantina sa kalusugan ng taong may sakit na diabetes,” ayon sa mga dalub­hasa.

Idinagdag pa na dapat isaalang-alang ang pagmamantina ng kalusugan  nang sa gayon ay maiwasan ang mga hindi magandang epekto at komplikasyon na dulot ng diabetes. (May karugtong)

Please follow and like us:
Read More