KAMANDAG NG LAWAY

rabies-2

Walang dapat maulol, walang kailangang mamatay

(Ni Guillermo Octavio)

NOONG Hulyo, nalat­hata sa Diaryo Bomba na isang lalaki ang nagbigti gamit ang mga pinunit na damit para wakasan na ang kanyang paghihirap matapos makagat ng aso sa Davao City.

Sinabi ng nurse sa  ospital kung saan nilapatan ng lunas ang lalaki, madalas ay nagwawala ito at naging bayolente, isa sa mga senyales ng late stage ng rabies encephalitis o mas kilala sa Pilipinas bilang simpleng rabies, isang malalang sakit na nakukuha mula sa kagat ng aso at iba pang hayop.

Sinadya ng PeryodikoFi­lipino Inc. na hindi babanggitin ang pangalan ng lalaki para iwasang muli ang pamimighati ng kanyang mga maiwang mahal sa buhay. Ang lalaking ito, katulad ng marami ay hindi dapat namatay, nahihirapan, at lalo na nauulol, kung sapat at wasto lamang ang kaalaman.

Ano ang rabies?

Ang rabies ay isang viral disease na kumakalat sa pamamagitan ng mga apektadong hayop.  Maaari itong maisalin sa pamamagitang ng kagat, kalmot o pagkalapit sa may impeksyong laway ng mga apektadong hayop.

Kagat ng aso ang pangunahing pinanggagalingan ng rabies.  Apatnapung  porsyento ng mga tinatamaan nito ay mga batang 14-taong-gulang pababa at tinatayang nasa 250 hanggang 300 Pinoy ang namamatay dito kada taon.

Maiiwasan sana ito, gaya ng naunang nabanggit, kung sapat, at wasto ang kaalaman, sapagkat ang maling impormasyon, kung minsan, ang siyang nakakaulol.

Maling pang-unawa sa rabies

Sa mga gustong mang-bash, hindi na kailangang sumunod pa ang “akala” sa katagang “mali” dahil wala pa namang akala sa kasaysayan ng sangsinukob na napatuna­yang tama.

Kabilang sa mga maling paniniwala sa rabies ay lahat ng aso’t pusa ay isinisilang na may rabies.  Ang mga hayop ay isinisilang na malusog at walang sakit at nahahawa lamang sa mga hayop na mayroon nang rabies.  Marami ring naniniwala na mas mabagsik ang rabies ng mga tuta at ku­ting.  Mali rin ito sapagkat mabagsik ang rabies, tuta man o malaking aso, kuting man o pusang pwede nang maki­paglampungatan.

May mga naniniwala na sa kagat lamang ng hayop maaaring maisalin ang rabies, at ito ay mali rin.  Maaa­ring maisalin ang rabies sa pamamagitan ng kalmot, at ang nakasanayan ng ating mga ninuno na pagpapadila sa ha­yop ng sugat.  Tandaan na nasa laway ng may sakit na hayop ang rabies.

Bukod dito maraming Pilipino pa rin ang sumasampalataya sa “tandok,” o “tambal” o pag-aaalis ng rabies gamit ang sungay ng hayop, at iba pang alternatibong pang­gagamot gaya ng paggamit batong buhay o paglalagay ng bawang sa kagat ng hayop para maiwasan ang rabies.  Paumanhin sa mga naniniwala, ngunit walang sapat na paliwanag ang mga pamamaraang ito batay sa agham, at tanging post-exposure prophylaxis lamang maiiwasan ang rabies makaraang makagat.

Mga dapat tandaan

Ang dapat itanim ng mga mamamayan sa kanilang kukote ay 100% silang matotodas kapag sila ay nagkaroon na ng rabies, sapagkat sa sandaling lumitaw na ang mga senyales nito ay wala na itong lunas.

Kung 100% porsyento mang tiyak ang kamatayan kapag nagka-rabies,  100 % din namang maaaring maiwasan ang rabies sa mga hayop at tao.

Dapat na pabakunahan ang mga alagang hayop. Aso at pusa,  laban sa rabies pag-edad ng tatlong buwan at kada taon matapos ito.  Dapat ding pakaininin ng wasto ang mga alaga, bigyan ng sapat na kalinga at atensyon.

Bukod dito dapat na malinis at komportable ang kulungan o anumang pinananatilihan ng mga alaga at nararapat na tiyaking hindi sila nakagala sa mga kalsada upang maiwasang makapangagat.

Mga dapat gawin sanda­ling makagat ng hayop

Sa sandaling makagat ng hayop, dapat hugasan ang sugat gamit ang sabon sa dumadaloy na tubig sa loob ng 15 minuto,  Linisin din ang sugat gamit ang 70% alcohol o tincture of iodine.

Para makatiyak, dapat na sumangguni sa doktor o sumangguni sa pinakamalapit na Animal Bite Treatment Center.

Dapat na itali o ikulong ang nakakagat na hayop at obserbahan sa loob ng 10 hanggang 14 na araw. Huwag patayin ang aso.

Kung kusang mamatay ang aso sa loob ng nasabing panahon, humingi ng tulong sa beterinaryo para sa pagpapasa ng specimen para sa rabies testing.

Mga kaparusahan sa pabaya sa alaga

Nakasaad sa Republic Act  9482 0 Anti-Rabies Act of 2007 na ang mga may alagang hayop na ayaw itali ang kanilang aso kapag nasa labas ng kanilang tahanan ay dapat pagmultahin ng P500 kada insidente.

Yaon namang nabigo o ayaw na iparehistro at pabakunahan laban sa rabies ang kanilang mga alaga ay may multang P2,000.  Bukod dito, kapag nakakakagat ang hayop na ayaw pabakunahan, obligado ang amo nito na pabakunahan ang kanyang alaga at ang makakakagat nito.

P10,000 naman ang multa kapag ayaw paobserbahan ng may-ari ang kanyang alagang aso kapag ito ay nakakagat, at P25,000 naman kapag ayaw nang paobserbahan ang alagang nakakagat ay tumanggi pang sagutin ang gastos sa pagpapagamot ng nakagat.

Nawaý  may napulot kayo sa pitak na ito.  Tandaan, walang dapat maulol, walang kailangang mamatay  sa rabies.

Please follow and like us:

Related posts

Leave a Comment