BARYA, MALIIT O MALAKI, MAHALAGA (1)

BARYA-1

(NI MAC CABREROS)

SABI ng lolo’t lola ko, noong mga bata pa sila, masaya na silang makahawak ng isang sentimo, limang sentimo at dies sentimo. Noong araw, sa halagang piso, nakakabili na ng kalabaw at kapag may P10 ang isang tao ay mayaman na siya dahil kaya na niyang makabili ng isang hektaryang lupain.

Napakahalaga noon ang mga barya, ng pera, kaya ang pagtitipid at pag-iimpok ay ‘ipinamana’ sa atin ng ating mga ninuno. Kumapara kaya ngayon, may halaga pa ba ang barya lalo ang 1, 5, 10, 25 sentimos?

Ayon sa Bangko Sentral ng Pilipinas, abot sa ISANG BILYONG PISO (1 Bilyon) ang baryang sentimos. Opo, malaki ang halaga ng mga barya. Bukod ito sa mga espesyal na barya lalo ang mga sinauna kung saan libu-libo o milyones pa ang katumbas nito sa mga coin collector.

Malimit hindi na pinapansin o binibigyang halaga ang mga barya. Madalas ay pinaglalaruan lamang ng mga bata at minsan ay itinatapon na lamang. Ito ay dahil pakiwari natin ay wala na itong silbi. Ano nga ba ang katumbas o nabibili ng sentimos?

Noon, nakakabili tayo ng tinapay sa isang ‘nickel’.

Humihingi pa tayo ng ‘tawad’ o discount na kahit isang kusing lamang kapag may binibili tayo. Para naman sa mga negosyante, malaking kawalan sa kanilang kita ang sentimos.

Sabi, hindi mabubuo ang piso (P1) kung walang sentimos. Tama po, mahalaga ang sentimo. Kasinghalaga ng numeral na ‘0’ , kahit katumbas nito ay bokya o wala,  dahil hindi magiging sampu, isang daan, libo, milyon, bilyon, trilyon, quadrillion, quintillion, sextillion, septillion, octillion, nonillion, decillion hanggang sa centilliion, kung walang ‘0’ matapos ang ‘1’.

Dati, ang barya ay gawa sa ginto, jade, quartz at kahoy.

Tawag dito ay ‘cowry shells’. Ginagamit ito pambili ng produkto sa ilalim ng sistemang barter trade noong panahon ng ating mga ninuno o pre-hispanic era. Nagamit din sa barter trade ang mga alahas at gamit na gawa sa ginto at pilak noong panahon ng mga Tsino. Nagamit din ng ating mga ninuno, lalo ang Kingdom of Tondo, Namayan at Rajahnate of Butuan ang ‘Piloncitos’, maliliit na ginto na may tatak bilang patunay na pera o legal tender na maaring pambili o pamalit sa produkto.

Nang manakop ang mga Espanyol noong 1521, nauso ang pera o salaping gold onzas o eight escudos. Lumaganap din ang macuquinas o silver coins na may markang krus at royal coat-of-arms. Tinawag ito ng mga Pinoy na ‘hilis kalamay’ dahil nahahawig ito sa pabilog na rice cake. Napalitan ito ng mga Columnarios o dos mundos na naimprenta o napanday noong 1726. Bilog na ito at lumaganap sa Pilipinas at iba pang bansa.

Noong 1857, ipinag-utos ni Queen Isabella II ang pagtatag sa Casa de Moneda de Manila sa Pilipinas. Nahulma dito ang 1, 2 at 4 peso coins na gawa sa ginto at inilabas noong 1861. Kasunod nito, napanday naman ang 10 at 20 sentimo na gawa sa silver. (Sa panahong ito, unang lumabas ang unang perang papel noong 1851 at kilala bilang ‘Philippine peso fuerte.’ Nilimbag ito ng El Banco Espanol Filipino de Isabel II, ang kaunaunahang banko sa Pilipinas).

Noong 1898-1901 o Revolutionary period, naglabas ang administrasyon ni General Emilio Aguinaldo, bilang Pangulo ng Pilipinas, ng mga baryang centavo at perang papel na One Peso na may tatak ‘Republica Filipina’.

Nang mapasailalim sa kontrol ng mga Amerikano ang Pilipinas, may baryang gawa sa ginto at pilak. At noong US Commonwealth, napanday ang mga barya saan nakatatak sa harap ang isang lalaki na nakaupo sa pandayan o anvil at nakatayong babae at taglay ang tatak na agila at

‘Commonwealth of the Philippines’ sa likod. May denomination itong 1 centavo, 5 centavo, 10, 20 at 50 centavos at one peso.

Noong World War II, naglabas ang gobyerno ng Japan ng fiat currency o kilala rin bilang Mickey Mouse money.

Nang maglabas ang Pilipinas ng barya noong 1958, napalitan ang 20 sentimos na US-PH coin sa 25 sentimos gamit ng base metal.

Nakatatak pa rin dito ang isang lalaki na nakaupo sa pandayan o anvil o nakatayong babae at ang Mayon volcano sa harap habang sa likod ay ang tatak ng Central Bank of the Philippines.  Hinulma o minted sa Philadelphia mula 1958 hanggang 1963, sunod ang Royal Mint ng

Inglatera at Vereinigte Deutsche Metallweke sa West Germany noong 1965 at 1966. Tinawag itong ‘English series’.    May kasunod

Related posts

Leave a Comment