PAISA-ISANG PARTY-LIST NG MGA MANGGAGAWA ANG NANANALO SA HALALAN

Partido Manggagawa

(Ni NELSON S. BADILLA / Ikaapat na Bahagi)

INATASAN ng Konstitusyong 1987 ang mga kasapi ng Kongreso ng Pilipinas na bumuo ng sistemang party-list sa bansa.

Kaya, isinilang ang Republic Act 7941 o Party-list System Act noong Marso 3,1995.

Ang unang eleksyon sa party-list ay isinagawa noong 1998.

Pagkakataong lumahok ng mga manggagawa

NAPAKAGANDANG pagkakataon sa mga organisadong manggagawa na bumuo ng sarili nilang pampolitikang partido upang sumali sa eleksyon at kung mananalo ay magkakaroon ang uring manggagawa na kinatawan sa Mababang Kapulungan ng Kongreso sa unang pagkakataon.

Ngunit, batay sa rekord ng Mababang Kapulungan, paisa-isang nananalo ang mga manggagawa sa halalan ng party-list.

Dahil ganito ang kinahinatnan ng mga party-list ng mga manggagawa, mistulang lumulusot sa butas ng karayom ang pag-usad ng mga panukalang batas ng mga kongresistang lider-manggagawa.

Napansin ng mga mamamahayag na nadestino sa Kamara, na nahihirapan ang mga kinatawan ng mga manggagawa na kumbinsihin ang mga tradisyonal na politiko at political warlords na kampihan sila sa kanilang pakikibaka sa loob ng Kongreso laban sa kapitalista at mapagsamantala at mapang-aping lipunan.

Magtubo, Beltran mga lider-manggagawang naging kongresista

HINDI maipagkakailang beteranong mga lider-manggagawa sina Renato Magtubo at Crispin Beltran.

Si Magtubo ay naging pangulo ng unyon ng mga manggagawa ng sigarilyo sa Lungsod ng Valenzuela, bago nahalal na maging tagapangulo ng Partido Manggagawa (PM).

Si Beltran naman ay matagal na kumilos sa iba’t ibang samahan ng mga manggagawa sa iba’t ibang kompanya hanggang maging pinuno ng Kilusang Mayo Uno (KMU) noong si Corazon Cojuangco Aquino ang naging pangulo ng bansa.

Unang naging kongresista si Magtubo noong 1998 kung saan siya ang naging kinatawan ng Sanlakas.

Alyansa ng mga organisasyon ng iba’t ibang sektor sa lipunan ang Sanlakas, kaya kinatawan ito ng Masang Pilipino, sa Kamara.

Naging kasapi ulit ng Kamara si Magtubo noong 2001 at 2004 kung saan siya ang naging kinatawan ng PM.

Ang PM ay totoong pampolitikang Partido ng manggagawa.

Pagkatapos ng 2004, hindi na nakabalik si Magtubo at PM sa Kongreso.

Hindi na rin nanalo ang Sanlakas.

Si Beltran ay naging kongresista noong 2001 bilang kinatawan ng Bayan Muna party-list.

Naging kinatawan muli sa Kamara si Beltran noong 2004 at 2007, ngunit para sa Anakpawis party-list.

Ang Bayan Muna at Anakpawis ay inakusahang party-list ng Communist Party of the Philippines (CPP).

Bukod kay Beltran, naging kinatawan ng Bayan Muna si Satur Ocampo at naging tagapagsalita ng National Democratic Front (NDF).

Ang NDF ay alyansa umano ng mga lihim na organisasyong nagsusulong ng armadong pakikibaka laban sa pamahalaan na itinatag ng CPP noong 1974.

TUCP naman ang pumalit sa PM

PAGKATAPOS magwagi ng PM ng dalawang beses, ang Trade Union Congress of the Philippines (TUCP) naman ang humalili rito.

Lumahok ang TUCP sa eleksyong party-list noong 2006, ngunit natalo.

Sumabak ito muli sa eleksyon ang TUCP noong 2010 at nanalo naman.

Nagpatuloy ang panalo nito sa 2013, 2016 at nitong katatapos na halalan.

Ngunit, ayon sa tagapagsalita ng TUCP na si Alan Tanjusay, ang problema ay palaging isa lang ang kinatawan ng TUCP party-list sa Kamara.

Ang TUCP ang sinasabing pinamalaking alyansa ng mga union ng mga manggagawa sa Pilipinas sa panahong ito at siya na ring ipanarehistro sa Commission on Elections (Comelec) bilang party-list group.

Ganito ang paliwanag ni Alan Tanjusay, tagapagsalita ng TUCP kung bakit hindi bumuo ng hiwalay na pampolitikang Partido ang TUCP: “Kailangan kasi i-maintain ang identity ng TUCP as workers organization. So, kailangan itayo ang TUCP party-list to legislate workers agenda and get more political power in the face of strengthening capitalists’ power.”

Ani Tanjusay, dahil sa desisyong ito ng pamunuan ng TUCP, naging political party ang TUCP party-list, samantalang nanatili ang orihinal na TUCP bilang alyansa ng mga unyon ng mga manggagawa mula sa iba’t ibang panig ng bansa.

Aniya, parehas na pangalan ngunit magkaiba ang pagkakakilanlan at trabaho ng dalawa tungo sa pagsusulong at pakikibaka sa mga interes at karaingan ng mga manggagawa.

Sa pagkapanalo ng PM at TUCP, ibig sabihin, paisa-isa lang ang kinatawan ng “totoong” partido ng mga manggagawa sa Mababang Kapulungan ng Kongreso.

Tatlong kinatawan bawat party-list ang pinakamataas na bilang na maaaring makapasok sa Kamara, alinsunod sa R.A. 7941. (Itutuloy)

Please follow and like us:
Read More

HALALAN KONTROLADO NG MGA TRAPO AT POLITICAL WARLORDS

warlords copy.jpg

(Ni Nelson S. Badilla / Ikatlong Bahagi)

SA pagsasaliksik ng manunulat na ito sa kasaysayan ng halalan sa Pilipinas, walang lider-manggagawa ang pinatakbo ng pampolitikang partido ng mga manggagawa mismo.

Sa pananaw ni Wilson Fortaleza, tagapagsalita ng Partido Manggagawa (PM), walang nabuong partido ng mga manggagawa mula nang magsimula ang eleksyon sa bansa sa panahon ng paghahari ng Kastila hanggang sa panahong kontrolado ng Amerika ang Pilipinas hanggang bago matapos ang Ika-20 Siglo.

Ani Fortaleza, hindi inintindi ng uring manggagawa ang halalan, marahil sa dahilang ‘laro’ ito ng mga tradisyonal na politiko at political warlords.

Kung babalikan at sisipating mabuti ang mga halalang naganap sa bansa, ang mga lider-manggagawa o nag-sasabing sila ay kinatawan ng uring manggagawa na lumahok sa mga nakalipas na eleksyon upang maging kasapi ng Kongreso, sila ay “boses” o kinatawan ng “Masang Pilipino” at hindi solo ng uring manggagawa.

Kapag sinabi nating Masang Pilipino, pumapatungkol ito sa lahat ng sektor ng pangkaraniwang tao o ng mga inaapi at pinagsasamantalahan sa lipunan kung saan kasama ang mga magsasaka, mangingisda, kardador sa piyer, guro, nars at marami pang iba.

Kaya, hindi lang manggagawa ang sinasabing Masang Pilipino, bagamat pinakamarami sila sa mga inaapi, pinagsasamantalahan at nililinlang sa lipunan.

Sa halip, ang lumahok sa ilang piling halalang kontrolado ng mga tradisyonal na politiko at political warlords ay ang mga partido-komunista.

LUMAHOK ANG PKP SA ELEKSYON

NOONG 1946, nanalo sa halalan ang walong kandidato ng Democratic Alliance (DA) sa pagiging kasapi ng Kamara.

Ang DA ay itinatag ng Partido Komunista ng Pilipinas (PKP).

Sa esensya, ‘lumahok’ ang PKP sa eleksyon at nagpatakbo ng walong kandidato upang maging mga kon-gresista.

Kabilang sa walong naipanalo ng DA ay si Luis Taruc, ang pinuno ng Hukbong Bayan Laban sa Hapon (HUKBALAHAP).

Ngunit, hinarang ni Manuel Roxas ang kanilang pag-upo sa Kamara sapagkat takot si Roxas na magkaroon ng malaking puwersa sa Kamara na lalaban sa pag-amiyenda ng Saligang-Batas ng 1935 upang magkaroon ng patas na karapatan ang mga Pilipino at Amerikano sa iba’t ibang larangan sa Pilipinas.

Ang HUKBALAHAP ay ang armadong yunit ng PKP.

Ang PKP ay itinatag noong 1930 sa pamumuno ni lider-manggagawang Crisanto Evangelista.

Si Taruc ay naging kasapi ng Partido Sosyalista (PS) na itinatag noong 1938 sa pamumuno ni Pedro Abad San-tos.

Nagsanib ang PS at PKP kung saan si Evangelista ang siyang kinilalang pangulo at si Abad Santos ang pan-galawang pangulo.

PKP ang piniling opisyal na pangalan ng pamunuan ng dalawang organisasyon.

Si Taruc ang naging hepe ng sandatahang lakas ng PKP.

Tumuon ang puwersa at lakas ng PKP sa Luzon.

Ang pangunahing adyendang ipinaglaban ng DA (na siyang ring adyenda at ipinaglaban ng PKP) ay ang interes at kapakanan ng mga manggagawang-bukid, magsasaka at mga Pilipino na nakipaglaban noong panahon ng Hapon (1942 – 1945) sa bansa, ngunit pinabayaan ng pamahalaan at ginawa pa siyang “kaaway ng estado” ng administrasyon noon ni Manuel Roxas.

Pagkatapos harangin at ipagtabuyan ng administrasyong Roxas ang DA mula sa kanilang lehitimong pagkapa-nalo sa halalang 1946, hindi na muling sumali ang PKP sa eleksyong ipinapatawag ng pamahalaan sa mga su-munod na taon.

Tuluyan nang naasar, nadismaya at nawalan ng tiwala ang PKP sa pamahalaan.

Hindi na rin nagtiwala ang PKP kahit noong si Ramon Magsaysay ang pangulo na isang popular at makamasa.

Sa halip na eleksyon, sa armadong pakikibaka at kilos-protesta isinulong at pinamunuan ng PKP mula 1930 hanggang 1968 — ang pakikibaka ng mga manggagawa, magsasaka at iba pang inaapi at pinagsamantalahang sektor sa bansa.

Ang pag-abandona ng PKP sa eleksyon bilang lugar at pagkakataong isulong at ipaglaban ang adyenda nito sa ligal at parlamentong paraan ay nagpapakita ng lubusang nawalan ng tiwala  ang pamunuan at kasapian ng PKP sa halalan.

Noong 1968, tuluyang nahati ang PKP sa dalawang pangkat.

Itinatag ang Communist Party of the Philippines (CPP) sa pamumuno ni Jose Ma. Sison noong Disyembre 26,1968 sa Tarlac.

CPP, LUMAHOK SA HALALAN

KAHIT mayroong nabuong bagong Partido-Komunista na ang kinilalang ideolohiya ay ang Marixismo-Leninismo at Kaisipang Mao Zedong (Mao Tse Tung), hindi pinasok at lumahok ang CPP sa halalan, sapagkat labis nitong pinaniniwalaang hungkag at  walang laman ang nasabing laro at laban ng mga tradisyonal na poli-tiko at political warlords.

Armadong pakikibaka at mga protesta sa lansangan ang ginamit ng CPP sa pagsusulong ng mga layunin nitong iwinagayway sa ideyang “Pambansang-Demokrasya.”

Nang maging pangulo si Corazon Cojuangco Aquino, lumahok ang kaliwang puwersa sa eleksyong 1987.

Itinatag ang Partido ng Bayan (PnB) batay sa direktiba ng pamunuan ng CPP.

Ang PnB ay hindi pampolitikang Partido ng mga manggagawa, kundi ng Masang Pilipino, batay na rin sa oryen-tasyon nito.

Ang isa sa mga kandidato sa pagkasenador ng PnB ay si Bernabe “Kumander Dante” Buscayno.

Si Buscayno ay siyang unang pinuno ng New People’s Army (NPA) nang binuo ito noong Marso 29,1969 bilang armadong puwersa ng CPP.

Ang isa pang pamosong personalidad ng pambansa-demokratikong kilusan na si lider-manggagawa Crispin “Ka Bel” Beltran ay pinatakbo ring senador sa tiket ng PnB.

Natalo ang PnB, sapagkat dinahas at tinakot daw ng mga sundalo at pulis ang grupo nito, ayon sa PnB. (Itutuloy)

Please follow and like us:
Read More

HALALAN KONTROLADO NG MGA TRAPO AT POLITICAL WARLORDS

POLITICAL WARLORDS

(Ni Nelson S. Badilla / Ikalawang Bahagi)

ANG nakita at nadiskubre ng manunulat na ito ay tanging mga abogado at iba pang propesyonal ang regular na sumabak at tumakbo sa eleksyon tulad nina Quezon, Osmeña, Claro M. Recto, Manuel Roxas, Elpidio Quirino, Lorenzo Tañada, at iba pa.

Mayroon sa kanilang tiniyak na manatili ang imaheng “malinis,” “progresibo,” “malayang mag-isip” at “makabayan.”

Ngunit, marami sa mga taong pumasok at nagpakadalubhasa sa politika ang naging tradisyonal na politiko at political warlords, lalo na sa mga lalawigan at bayan.

Nagmistulang regular na bahagi ng sistemang pampolitika ng bansa ang “political warlordism,” kaya masama ang pananaw at karanasan ng mga Pilipino sa politika sa bansa sa napakatagal na panahon.

oOo

Eleksyong kontrolado ng mga trapo at political warlords

KUMBINSIDO sina Wilson Fortaleza, tagapagsalita ng Partido Manggagawa (PM), at Leody de Guzman, tagapangulo ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP), na ang eleksyon o elektoral na pakikibaka sa Pilipinas ay mundo at teritoryo ng mga tradisyonal na politiko at political warlords sa napakahabang panahon.

Ang tradisyonal na politiko ay ang mga taong ginawang regular na trabaho ang pagiging politiko, ngunit wala namang ginagawang mabuti para sa interes at kapakanan ng mga pangkaraniwang tao, lalo na ng mga mahihirap.

Ang political warlord naman, sa kabilang banda, ay mga politikong istilo ng boss sa sindikato kung mamuno at magpatakbo ng kanilang lalawigan, bayan at lungsod, lalo na sa mga malalayong lugar.

Kung umasta sila, animo’y pribadong pag-aari nila ang pamahalaang lokal.

Batay sa napakaraming akda at literatura hinggil sa political warlords, ang namamayani sa desisyon at aksyon ng political warlord ay ang paggamit ng karahasan, papanakot at pera upang manatili sa pampolitikang kapangyarihan.

Ang pinakamasahol na instrumento ay pagpatay sa mga taong sagabal sa kanilang pananatili sa posisyon.

Naniniwala ang mga lider-manggagawang tulad ni De Guzman na nagpakadalub¬hasa ang mga tradisyonal na politiko at political warlord sa uri ng politika at paghahari sa isang lalawigan, bayan o lungsod sa mga pamamaraang matitiyak nila ang kanilang pananatili sa pampolitikang kapangyarihan sa napakahabang panahon.

Ayon kay Fortaleza, ang halalan sa bansa at kontrolado ng mga tradisyonal na politiko at political warlords bago pa man sakupin, kontrolin at ang¬kinin ng Estados Unidos ang Pilipinas noong Agosto 1898.

Ani Fortaleza, walang sabstansiyal na pinagbago ang paghahari ng mga tradisyonal na politiko at political warlords hanggang sa modernong panahon.

Nakakalat, nakalatag at nakabaon pa rin ang mga tradisyonal na politiko at political warlords sa iba’t ibang posisyon sa pamahalaan mula Senado hanggang sa mga pamahalaang lokal sa iba’t ibang panig ng bansa hanggang kasalukuyan.

Kaya, walang dapat ipag¬taka kung bakit halos lahat kundi man lahat ng programa, proyekto, batas at patakarang umiiral sa bansa ay hindi ganap na pabor sa mga manggagawa. (Itutuloy)

Please follow and like us:
Read More

HALALAN KONTROLADO NG MGA TRAPO AT POLITICAL WARLORDS

VOTE-2019

(Ni NELSON BADILLA / Unang Bahagi)

ANG pagkakaroon ng halalan ay napakatibay na ebidensya na magpapatunay na umiiral ang demokrasya sa Pilipinas.

Ito’y dahil isa sa  mga sukatan ng demokrasya ang halalan.

Ang iba ay ang mala-yang makapagpahayag ang mamamayan ng sarili niyang opinyon at pananaw at paglulunsad ng kilos-protesta laban sa pamahalaan o sinumang opisyal nito.

Kaya, malinaw ang nakasaad sa Saligang Batas ng bansa at Omnibus Election Code na lahat ng Pilipino, maliban sa menor de edad ay maaaring kumandidato sa hangad niyang makamit na posisyon.

Ang menor de edad ay maaari lamang bumoto o kumandidato sa eleksyon kung ito ay halalan ng Sangguniang Kabataan (SK).

PANTAY-PANTAY ANG KARAPATAN

NANG tumakbo at matalo sa pagkapangulo si Fernando Poe Jr. noong halalang Pampanguluhan 2004 ng bansa laban sa kandidato ng administrasyon na si Pangulong Gloria Macapagal – Arroyo, idiin ng kanyang maybahay na si Susan Roces sa isinagawang press conference ang ideyang “ang mga Pilipino ay pantay-pantay sa eleksyon, sapagkat isang beses lamang siya boboto at hindi hihigit sa isa.”

Mahirap makalimutan ng mga tagasubaybay at mag-aaral ng politika sa bansa ang kawastuhan ng punto ni Roces, sapagkat ito’y isang kakatotohang “sagrado” ang kahalagahan at layunin sa bawat botanteng Pilipino.

Isa pa, malinaw na nakasaad sa Saligang Batas at Omnibus Election Code na ang bawat Pilipino na nasa wastong gulang at naninirahan saan mang lugar sa bansa ay may karapatan at kapangyarihang pumili at bumoto ng isang beses lamang ng mga kandidatong hangad niyang manalo sa posisyong kanilang tinatakbuhan.

Kapag lumampas sa isa ay walang dudang labag ito sa Omnibus Election Code.

Maliwanag na pandaraya ito.

Dahil pare-parehong iisang boto, hindi maaaring makapanlamang ang mga ¬bilyonaryo, milyonaryo at kapitalista laban sa mga pangkaraniwang tao, kabilang na sa mga manggagawa.

HINDI LUMAHOK ANG SEKTOR NG MANGGAGAWA SA HALALAN

SA pagbabalik-tanaw sa kasaysayan ng eleksyon sa Pilipinas, nabatid ng manunulat na ito na wala pang naging senador na kabilang mismo sa pampolitikang partido ng mga manggagawa simula noong panahong nagkaroon ng Senado sa bansa noong panahong kontrolado at direktang pinamamahalaan ang bansa ng Estados Unidos noong pagpasok ng Ika-20 Siglo.

Ang dahilan ng mga lider ng mga samahan ng mga ¬manggagawa ay walang kapasidad ang mga organisasyong ito na makipagsabayan sa mga partido ng mga tradisyunal na politiko sa larangan ng pondo sa pa-ngangampanya at makinarya.

Aminado ang mga lider-manggagawa na maraming pera pangampanya ang mga tradisyonal na politiko.

Mayroon din silang ¬makinarya at mga lider sa bawat barangay.

Walang ganitong kaka-yanan ang mga organisasyon ng mga manggagawa.

Kahit ang mga organisadong manggagawa (iyong mga kasapi ng samahan at unyon) ay hindi ginawa ang ginawa ng mga tradisyonal na politiko at political warlords.

Noong itinayo ang pamahalaang Commonwealth sa pamumuno nina Manuel Luis ¬Quezon at Sergio Osmeña noong 1935 ay hindi rin sumali at lumahok ang hanay ng mga obrero sa eleksyon, pambansa man o lokal, kahit walang nagbabawal sa kanila.

Please follow and like us:
Read More

ILAN SA MGA NAGWAGI AT BIGO SA HALALAN 2019

HALALAN 2019a

NAGING mainit ang halalan maging ang bilangan sa mga presinto sa Metro Manila subalit wala namang naiulat na karahasan at sa halip ay pawang nagbigay daan ang ilang mga natalong kandidato sa mga katunggali nilang politiko na mas pinaboran ng taumbayan.

METRO MANILA

Naiproklama na ng Commission on Election ang nanalong Mayor at Vice Mayor ng Parañaque City sa nagnap na Mid Term Election bandang alas-11 ng gabi kamakalawa kung saan itinaas ng City Board of Canvasser ang mga kamay nina Edwin Olivarez, muling nagwagi bilang alkalde sa botong 169,224 at si Rico Golez sa pagka-bise alkalde sa bilang ng boto na 141,433 na votes.

Naiproklama na rin si Joy Tambunting bilang nagwaging Kongresista para sa ikalawang distrito ng Parañaque City, matapos manguna sa botong 103,028 habang si Eric Olivarez ang nakasungkit ng 1st District.

Sa Las PIñas, nagwagi nilang alkalde si Imelda Aguilar ng Nationalist People’s Coalition na may boto na 170,789 habang ang nanalong vice mayor ay si April Aguilar (NPC) sa nakuhang boto na 161,789.

Naiproklamang nanalong Congresswoman sa Las Piñas bandang alas-11:30 ng gabi si Camille Villar, anak ni Senator Cynthia at dating Senator Manny Villar sa botong 173,9177. Si Camille ay tumakbong kongresista sa ilalim ng Nacionalista Party.

Naiproklama rin bilang alkalde ng Caloocan si Mayor Oscar Malapitan bagaman wala itong kalaban subalit hinintay pa rin na matapos ang bilangan.

Nakuha naman ni dating Congresswoman Emi-Calixto-Rubiano ang posisyon ng mayor ng Pasay City habang ang kapatid niyang si incumbent Mayor Antonino Calixto ang nanalong Representative sa lone District ng Pasay. Si Boyet del Rosario ang nagwagi na bise alkalde.

Nanalo rin si dating Marikina Mayor Bayani Fernando bilang kinatawan ng 1st District ng Marikina habang si Estella Quimbo naman ang naiproklama bilang kinatawan ng 2nd District ng Marikina.

Si incumbent Muntinlupa Mayor Jaime Fresnedi ang nanalong alkalde sa nasabing lungsod habang ang kanyang waging bise alkalde ay si Temy Sumindac at naiproklamang Congressman si Ruffy Biazon.

Sa Navotas, naluklok na mayor si Toby Tiangco habang ang kanyang kapatid na si John Rey Tiangco ang pinili ng mga tao bilang kinatawan ng kanlang lungsod.

Nanalong mayor si incumbent Rex Gatchalian sa Valenzuela habang si Lorie Borja ang kanyang makakasama bilang bise-alkalde, habang sina Weslie Gatchalian ang nagging paborito ng mga botante sa 1st District habang si Eric Martinez sa 2ndDistrict gayung si Lino Cayetano, kapatid ni dating Senator Alan Peter Cayetano ang nanalong alkalde ng Taguig City at ang dating alkalde na si Lani Cayetano ang nakasungkit ng 2nd District ng kanilang lungsod.

Sa usapin ng partylist, waging-wagi ang ACT-CIS na nangunguna sa talaan ng midterm election 2019.

ILANG LALAWIGAN ILOCOS NORTE

NAKUHA ng pamilya Maros ang dalawang mataas na puwesto sa provincial capitol ng Ilocos Norte. Si Matthew Marcos, anak ni out-going Ilocos Governor Imee Marcos ang naiproklamang gobernador matapos umatras si Rep. Rudy Fariñas. Nanalo rin sa vice-gubernatorial race si Mariano Marcos II.

Nanalo rin bilang kinatawan ng 2nd District ng Ilocos NOrte si Eugenio Barba, sinasabing kamag-anak ng mga Marcos.

Si Michael Keon, kamag-anak din ng mga Marcos ang niproklamang alkalde ng Laoag City matapos talunin ang re-eleksyunistang si Chevylle Fariñas.

PANGASINAN

HINDI pa rin kumukupas ang karisma ni dating Police General Leopoldo Bataoil na nagsilbing kinatawan ng dsitrito ng Pangasinan sa loob ng siyam na taon matapos manalong mayor sa Lingayen, Pangasinan.

Naiproklama si Bataoil na alkalde matapos makakuha ng boto na 29,887 labang sa katunggali na si Iday Castañeda na nakakuha ng 20,913 votes.

Si Nepthalie Pasihao ang nanalong bise-alkalde ng Lingayen na nakakuha ng botong 24,511.

Nanalong Congressman naman si Jumel Espino na nakakuha ng botong 25,479.

Hindi pa rin naman binibitiwan ng mga taga-Pangasinan ang kanilang gobernador na si Amado Espino III.

MGA BATA NI PNOY NABIGO

Maliban sa mga senatorial candidate ng partido ni dating Pangulong Benigno “Noynoy” Aquino III, ilan din sa mga manok nito sa local election ang nabigong Manalo.

Kung dati ay minamani ni dating Department of Budget and Management (DBM) Secretary Florencio “Butch” Abad ang lone Congressional seat sa kanilang lalawigan sa Batanes, natalo it okay Doc Gato na kandidato ng Nationalist Peoples Coalitin (NPC).

Papalitan sana ni Abad ang kanyang yumaong asawa na si Henedina Abad subalit umaabot lamang sa 3,129 ang nakuha nitong boto kaya tinalo ito ni Gato na may 3,367 votes.

Nabigo din ang dating Secretary ng Department of Agriculture (DA) ni Aquino na si Proseso Alcala sa Congressioal race sa ikalawang distrito ng lalawigan ng Quezon matapos itong talunin ni outgoing Gov. David Jayjay Suarez.

Hindi rin nagttagumpay si Ifugao Rep. Teddy Baguilat (LP) na makabalik bilang gubernador ng nasabing lalawigan matapos talunin ito ng kandidato ng National Unity Party (NUP) na si Jerry Dapilog.

Nabigo si Ayong Maliksi sa kanyang gubernatorial race sa Cavite matapos itong talunin ni Jonvic Remulla ng Nacionalista Party (NP).

Gayunpaman, nagtagumpay naman si Dinagat Islang Rep. Arlene “Kaka” Bag-ao na tumakbo bilang governor ng Dinagat matapos talunin ang kandidato ng PDP-Laban na si Benglen Ecleo. BERNARD TAGUINOD

Please follow and like us:
Read More

ATBP NG POLITIKA

JOY-GIAN-2

JOY-GIAN  APRUB NA

NAPROKLAMA na ng Commission on Elections – Board of Canvassers ang magkatambal na Vice Mayor Joy Belmonte at Councilor Gian Sotto bilang bagong alkalde at bise-alkalde ng Quezon City.

Tinalo ni Belmonte at Sotto ang mahigpit na katunggaling si 1st District Representative Vincent “Bingbong” Crisologo at Jopet Sison.

Inaasahang mas pauunlarin pa ng tambalang Belmonte at Sotto ang lungsod Quezon. (Joel Amongo)

ISKO NAGTAGUMPAY

TINALO ni dating Vice Ma­yor Francisco “Isko Moreno” Domagoso si Mayor Joseph Estrada sa ginanap na 2019 midterm election.

Maging ang katambal ni Moreno na si Vice Mayor Honey Lacuna ay nagwagi rin laban kay dating Manila 5th District Rep. Amado Bagatsing na running mate ni Estrada.

Si Moreno, na dating bise alkalde ni Estrada sa una nitong termino bilang local exe­cutive, ay nangako ng pagbabago na aniya’y hindi nagawa ni Estrada sa Maynila sa loob ng dalawang termino nito.  (Mina Diaz)

MILLENIAL MAYOR VICO

TINAGURIANG ‘millenial mayor’ si Councilor Vico Sotto nang magwagi at maagaw ang puwesto mula kay incumbent Pasig City Mayor Bobby Esuebio sa katatapos na May 13 midterm elections.

Landslide victory si Sotto, 29, anak ng komedyanteng si Vic Sotto at beteranang aktres na si Connie Reyes, na nagpapakita lang na tinapos na ng mga botante ang 27-taong pamumuno sa lungsod ng Pasig ng mga Eusebio.

Tiyak rin ang panalo ng unopposed incumbent Vice Mayor Carucho Bernardo habang nagwagi rin si dating Pasig Rep. Roman Romulo laban kay incumbent Pasig Rep. Ricky Eusebio, kapatid ng kasalukuyang alkalde.

REMULLA  AT REVILLA PA RIN SA CAVITE

NANALO sa pagka-Gobernador ng Cavite si Juanito Victor “Jonvic” Remulla laban sa dati ring Gobernador na si Erineo “Ayong” Maliksi.

Si Maliksi ay dating Go­vernor ng Cavite  mula 2001 hanggang 2010 hanggang sa natalo ito ni Jonvic at nani­nilbihan itong Governor mula 2010 hanggang 2016 matapos na palitan siya ng kanyang kapatid na si Jesus Crispin “Bo­ying” Remulla na nanalo naman sa pagka-Congressman ng ika-7 Distrito ng Cavite.

Muli naman naluklok sa pagka Bise Gobernador si Ramon “Jolo”  Revilla na walang nakalaban nitong nakaraang midterm election.  (Sigfred Adsuara)

 ZAMORA TINAGPAS ANG MGA ESTRADA

HINDI na umabot sa ika-50 taon ang pamumuno ng mga Estrada sa San Juan matapos tapusin ni dating Vice Mayor Francis Zamora ang pamamayagpag ng una nang ilampaso sa halalan ang katunggaling si Janella Ejercito Estrada.

Papalitan ni Zamora, anak ni San Juan Rep. Ro­naldo Zamora, si Mayor Guia Gomez, dating kapartner ni outgoing Manila Mayor Joseph Estrada.

Noong panahon ng campaign period ipinangako ni Zamora na babaguhin nito ang San Juan at gagawing Smart City, magkakaloob ng mga libreng WiFi sa lahat ng mga pampublikong lugar, mga high-rise city housing at abot kayang healthcare.

Si Zamora ay tumakbo sa ilalim ng partido ng PDP-Laban habang si Janella naman ay sa partido ng kanyang lolo na Pwersa ng Masang Pilipino.

Sa Mandaluyong City, landslide ang pagkakapanalo ni Mayor Menchie Abalos laban sa katunggaling si Florencio Solomon habang sure win din ang running mate ng una na si Anthony Suva laban kay Boy De Quinto.

Bagaman walang kalaban, nabinbin ang proklamasyon ni incumbent Marikina Mayor Marcy Teodoro sa kanyang ikalawang termino dahil hindi pa nabibilang ang lahat ng boto. Nanalong bise- alkalde naman si Doc Marion Andres.      (Nick Echevarria)

BINAY BIGO SA MINORITY POST

HINDI na makukuha ni da­ting Vice-President Jejomar Binay ang minority leadership para sa 18th Congress matapos malasin at mabigong masungkit ang  1st District Congressional seat sa Makati City.

Bago ang kampanya, kabilang si Binay sa matunog at inaasahang tatakbo sa Spea­kership sa Kamara subalit hindi para maging top-leader ng Kapulungan kundi para ma­ging House Minority Leader.

Lamang, nasilat siya ni dating Makati City Vice Ma­yor Romulo “Kid” Pena Jr.

ABBY BINAY TINAMBAKAN ANG KUYA

MALAKI ang lamang ni incumbent Mayor Abby Binay sa kanyang kapatid na si da­ting Mayor Jun-jun Binay sa ginanap na banggaan nilang magkapatid sa Mayoralty race sa Makati City.

Nakakuha si Abby ng 175,385 boto mula sa kanyang mga taga suporta habang ang kuya niya ay nakakuha ng 96,299 na boto mula naman sa mga tagasunod.

Si re-electionsit Muntinlupa Mayor Jimmy Fres­nedi ay idineklarang panalo ng board of canvassers. Si Fres­nedi ay nasa huling termino na niya bilang alkalde. (Dave Medina)

MGA PANABONG NI DIGONG TINOLA SA MALABON

TALUNAN ang mag-asawang manok ni Pangulong Rodrigo Duterte sa lungsod ng Malabon na sina Vice Mayor Jeannie Sandoval, na tumatakbong alkalde, at reeleksyonistang Congressional bet na si Fe­derico “Ricky” Sandoval.

Iprinroklamang nagwagi kahapon ng umaga si Malabon Mayor Antolin “Len Len” Oreta III laban sa kanyang bise  na si Sandoval.

Samantala, matapos mabilang ang boto sa mga presinto, lumamang ng halos 20,000 boto si dating Congresswoman Josephine Veronique “Jaye” Lacson-Noel  sa lalaking Sandoval.

Magugunitang inendorso ng Pangulo ang mga Sandoval at pinagbantaan pa ni Duterte si Mayor Oreta na ipadarakip at ipatatapon sa Manila Bay kapag hindi naresolba ang problema sa droga sa lungsod sa loob ng isang buwan.   (Alain Ajero)

Please follow and like us:
Read More

SAMU’T SARI SA HALALAN 2019 SA METRO MANILA

ELEKSYON 2019

MARAMING botante ang nag-abang sa kanilang mga kandidato na maagang magtungo sa mga presinto upang bumoto subalit karamihan ay halos tanghali na nagsidating.

Maagang dumating  si Mayoralty Candidate Francisco “Isko Moreno” Domagoso sa Manuel L. Quezon Elementary School sa Tondo Manila para bumoto. Ipinakita ng dating bise-alkalde sa kanyang mga taga suporta ang kanyang kagustuhan na manalo.

Samantala, bandang Bandang alas 11:15 bago magtanghali nang dumating si Estrada sa P.Burgos Elem. School at agad na bumoto sa precint number 2591-B na sakop ng Barangay 571, Altura St., Sta.Mesa.

Hindi alintana ng alkalde ang sobrang init sa loob ng kanyang presinto lalo pa’t dinumog ng media na nagkokober ang kanyang pagboto.

Si dating Department of Foreign Affairs Secretary Alan Peter Cayetano na tumatakbong kongresista sa unang distrito ng Taguig ay bumoto bandang 10:30 am sa Cipriano P. Santa Teresa Elementary School, sa Barangay Bagumbayan at sinamahan ito ng kanyang asawang si Taguig City Mayor Lani, tumatakbong kongresista sa ikalawang distrito.

Bukod kay Alan Peter at misis nitong si Lani, tumakbong senador ang kapatid nitong si Pia, samantalang si Lino ay sa pagka-alkalde sa nabanggit na lungsod.

Iginiit ni Cayetano na ang pagtakbo nilang mag-asawa ay malinaw na serbisyo publiko.

Sa Paranaque City, bandang 1:30 ng hapon bumoto si incumbent Mayor City Edwin Olivarez sa Paranaque High School sa Barangay San Dionisio habang ang kanyang katunggali na si dating Mayor Florencio Bernabe ay bumoto sa Tahanan Village Multi Purpose  Hall , sa BF Homes alas-10 ng umaga pa lang.

Si Pasay City Mayor Antonio “Tony” Calixto, tumatakbong kongresista,  ay bumoto naman sa Andres Bonifacio Elementary School habang ang kanyang kapatid na si Pasay City Congresswoman Imelda “Emee” Calixto-Rubiano ay tumatakbo naman sa pagka-alkalde ay bumoto rin.

Sa presinto naman sa Villa Carolina Subd., sa Barangay TUnasan bumoto si Muntinlupa incumbent Mayor Jaime Fresnedi.

Sa San Juan City,  dakong 7:40 a.m. nang magkasamang nagtungo sina San Juan City Mayoral Candidate Francis Zamora at reelectionist San Juan Congressman Ronaldo Zamora upang bumoto sa Xavier School, kasama ang iba pang miyembro ng kanilang pamilya.

Magkasama rin namang bumoto ang mag-amang si dating Sen. Jinggoy Estrada at incumbent vice mayor at mayoralty candidate Janella Estrada sa Xavier School dakong 11:25 ng umaga.

Ang mag-inang sina reelectionist Sen. JV Ejercito, at outgoing San Juan Mayor Guia Gomez, ay sa naturang paaralan rin bumoto kahapon ng umaga. Subalit hindi sila magkasabay bumoto.

Sa kabila naman ng pagdiskwalipika sa kanya ng  ikalawang dibisyon ng Commission on Elections (Comelec) dahil sa isyu ng citizenship, maaga ring bumoto si Edu Manzano, kandidato sa pagka-Kongresista sa lungsod, na kalaban ng nakatatandang Zamora.

Maging ang mag-inang sina reelectionist Sen. Grace Poe at Susan Roces, ay maaga ring bumoto sa San Juan.

Sa Pasig City, si  Mayoralty Candidate Vico Sotto ay dumating dakong alas-8:43 ng umaga kasama ang kanyang inang si Connie Reyes.

Ang kanya namang katunggali sa eleksyon na si reelectionist Pasig City Mayor Bobby Eusebio ay nakaboto rin naman kaagad sa Rosario Elementary School.

Samantala, nakaboto na rin naman sina  incumbent at reelectionists Mandaluyong City Mayor Menchi Abalos at Marikina City Mayor Marcy Teodoro, na halos nakakatiyak na ng panalo dahil wala naman silang mahigpit na kalaban sa eleksyon.

Please follow and like us:
Read More

MAHIRAP MASUGPO ANG VOTE BUYING – COMELEC

vote buying-2

(Ni Nelson S. Badilla)

IGINIIT kamakailan ng pinuno mismo ng Commission on Election (Comelec) na si She¬riff Abas na haharapin ng ahensiya ang talamak na suliranin hinggil sa bilihan ng boto.

Anang Comelec chair,  binuhay ng Comelec ang Task Force Kontra Bigay upang tutukan ang nasabing problema.

HINDI KAYANG SUGPUIN ANG VOTE BUYING – JIMENEZ

NGUNIT, inamin kamakailan ng tagapagsalita ng Comelec na si James Jimenez na “mahirap” sugpuin ang bilihan ng boto kahit sa papamagitan ng automated teller machines na bumoboto ang mga tao, sapagkat ginagawa ang bilihan at bentahan ng mga boto nang “sikreto.”

“Hindi ito kayang resolbahan ng automated elections. Ito ay pangmamamayang suliranin. Ito ay suliranin ng mamamayan na bahagi ng buong kalagayan,” paliwanag ni Jimenez.

Anang tagapagsalita ng Comelec,  totoong malalaman kung sinong politiko ang makikinabang sa pagbili ng boto, sapagkat ipararating ang kanyang pangalan sa botanteng nabili ang boto.

Ngunit, inamin ng opis¬yal na hindi matutukoy kung ang nakinabang sa vote bu¬ying ay siya mismo ang utak ng pamimili ng boto dahil nangangailangan ito ng konkretong patibay bilang ebidensiya na nagaganap nga ang ipinupukol na gawain.

Maraming paraan o diskarte sa pagpapadala ng pera, tugon pa niya.

NAMILI AT BUMILI NG MGA BOTO ANG TUTUTUKAN NG COMELEC

AMINADO si Jimenez na dahil  mahirap masukol ang utak ng pamimili ng boto, itutuon ng Comelec ang ‘baril’ nito sa mga taong bumili at nagbenta ng boto.

Aniya, maraming mga taong nagpaparating sa Comelec tungkol sa bilihan ng boto sa kanilang lugar, ngunit, walang nagsusumbong sa Comelec laban sa mga politikong siyang may utos na bumili ng mga boto ng mga botante upang matiyak ang kanilang panalo sa eleksyon.

Tiniyak ni Jimenez na mas madaling masukol at mahuli ang mga taong bumibili ng mga boto ng mga botante at mga botanteng nagbebenta ng kanilang mga boto, kaya sila ang aabangan ng Comelec.

Ayon sa Omnibus Election Code, ang pamimili ng boto ay iyong pamimigay ng pera o kaya ng mga produktong may halaga tulad ng nood¬les, de lata, pagkain at iba pa sa mga botante.

Maaari rin itong gawin sa pamamagitan ng pamimigay ng proyekto, regalo, donasyon at iba pang kahalintulad na aksyon sa panahon ng kampanya, saad sa nasabing batas.

POLITIKO ANG TOTOONG “UTAK” SA VOTE BUYING

MALIBAN sa kasong binabanggit ng PACC, mayroon nang sampung kaso ng vote buying ang sisimulang imbestigahan ng Comelec.

Ayon kay John Rex Laudiangco, hepe ng Task Force Kontra Bigay ng Comelec, kasama ang isang kilalang politiko sa Cavite sa sampung inireklamo ng pamimili ng boto.

Umaasa ang opisyal na mayroong matibay, malakas at sapat na ebidensya upang madiin at makasuhan ang politikong sinasabing lumabag sa Omnibus Election Code.

Ani Laudiangco, ang pagtatayo ng naturang task force ay patunay na seryoso ang Comelec na harapin, resolbahin at sampahan ng kaukulang kaso ang mga taong sangkot sa bilihan at bentahan ng mga boto, kabilang na ang mga politiko.

Idiniin rin niya na umaasa ang Comelec na hindi matatakot ang mamamayan na magreklamo laban sa mga taong namimili at mamimili pa ng mga boto upang sila ay masampahan ng kaukulang kaso hinggil sa krimeng nagawa nila.

Ayon naman kay Michael Defensor, dating opisyal ng administrasyong Macapagal – Arroyo at ngayon nominee ng Anakkalugan party-list, sana ang Comelec ay  kusang-loob na magsagawa ng imbestigasyon laban sa bilihan at bentahan ng mga boto, sapagkat nagaganap ito maging sa Quezon City.

Hindi dapat naghihintay ang Comelec na mayroon mag¬hain ng pormal na reklamo sa kanilang tanggapan bago ito mag-imbestiga ng mga kasong bilihan at bentahan ng mga boto.

KAWAWA ANG MGA NASA LIBLIB NA LALAWIGAN

NABATID ng manunulat na ito na sobrang lantaran ang pamimili ng boto ng mga beteranong tradisyunal na politiko.

Ayon sa mga residente ng bayan ng Mansalay, Oriental Mindoro, ang bilihan ng boto ng kampo ng tumatakbong  kandidato sa pagka-alkalde na si Jerrie Maliwanag ay isinagawa sa pamamagitan ng mga opisyal ng mga barangay.

Ang ilang opisyal ng barangay ang namimigay ng pera sa mga botante, wika nila.

Namigay na rin noon sila inidoro, bigas at noodles sa mga residente ng Mansalay, banggit nila sa manunulat ito.

Hinakot din nila ang mga katutubong Mangyan at ‘ikinulong’ sa compound ng tradisyunal na politiko kung binigyan sila ng pera at pinakain pa, patuloy ng mga residente.

Isa lang ang bayan ng Mansalay na hindi inaabot ng media upang makatulong sa pagsisiwalat ng samu’t saring katiwalian at anomalya, kabilang na ang bilihan at bentahan ng mga boto, sa nasabing ba¬yan dahil sa sobrang layo nito sa kabihasnan.

Please follow and like us:
Read More

DRUG-MONEY GAMIT SA VOTE BUYING

VOTE BUYING-1

(Ni NELSON S. BADILLA)

MISMONG chairman ng Commission on Elections (Comelec) na si Sheriff Abas ang nagbunyag sa isang press conference kamakailan na talamak ang bilihan ng boto sa iba’t ibang panig ng bansa.

Batay sa mga ulat at reklamong nakarating sa tanggapan ng Comelec, sinabi ni Abas na napakalaking suliranin ang vote buying ngayong mid-term election 2019.

Ang pahayag ni Abas ay kinatigan ni Police General Oscar Albayalde, hepe ng Phi¬lippine National Police (PNP), kamakalawa.

Ayon kay Albayalde, batay sa text messages at tawag sa kanyang cellular phone, nagaganap ang bilihan ng boto kahit saang lugar sa Pilipinas.

Sa gitna ng mga ulat ng talamak na bilihan at bentahan ng boto, kaagad na pinatutok ng Comelec ang iba’t ibang grupo na bumubuo ng “Kontra Bigay” Task Force na siyang hahabol at uusig sa mga mamimili at magbebenta ng kanilang boto.

DRUG MONEY GAMIT SA BILIHAN NG BOTO

ANG masama sa bilihan ng boto sa ngayon ay ang paggamit ng pera mula sa iligal na droga, ayon kay Senador Richard Gordon.

Ani Gordon, ang pagbili ng mga boto gamit ang pera mula sa iligal na droga ay naglipana sa napakaraming lugar sa bansa.

Iginiit ni Gordon, sa kanyang lalawigan na Zambales ay hindi maitatanggi ang bilihan ng boto ng mga tinatawag na narco- politicians.

PERANG GALING SA ILIGAL ANG PONDO SA VOTE BUYING

PEBRERO ng taong kasaluku¬yan ay pinalundag na sa media ni Philippine Drugs Enforcement Agency (PDEA) Director General Aaron Aquino ang ideyang tanging sa iligal na droga o korapsyon lang manggaling ang perang ipantutustos sa pamimili ng mga boto ng mga politiko.

Sabi ni Aquino, “Walang politiko na bibili ng boto nang galing sa anumang tamang pinagmulan.  Kadalasan talagang nanggagaling iyan sa korap¬syon o sa ilegal na droga.”

Dahil galing sa iligal, hindi manghihinayang ang mga politikong sangkot sa iligal droga o korapsyon na magtapon ng pera, anang opisyal.

Noong Marso, inilabas ng PDEA na mahigit 80 ang mga opisyal mula sa iba’t ibang posisyon sa pamahalaang lokal mula sa iba’t ibang panig ng bansa ang kasama sa drug list ng PDEA.

Ang mga politikong kasama sa listahan ay mula Ilocos Norte hanggang Maguindanao.

Kung sisipatin ang mapa ng mga kinaroroonang lungsod, bayan at lalawigan ng narco politicians ay masasabing napakalaking halaga ang pakakawalang pera ng mahigit 80 narco politicians.

Syempre, ang layunin ng narco politicians ay manalo sa halalan.

Sa nasabing bilang, 46 lang ang kinasuhan sa Office of the Ombudsman at sa kalauna’y isinapubliko ni Duterte ang kanilang mga pangalan.

Sabi ni Duterte, ang mga botante na ang magpasya kung ihahalal nila ang mga politikong sangkot sa iligal na droga o hindi.

Ayon sa tagapagsalita ng Comelec na si James Jimenez, maaari pa ring tumakbo ang mga kinasuhang narco politicians, sapagkat ang pinagbabawalan lamang ng Omnibus Election Code na tumakbo sa anumang posisyon sa pamahalaan ay iyong mga napatunayang nakagawa ng krimen at hinatulan ng korte dahil dito.

“KONTRA BIGAY TF” TUTUTOK SA CARAGA

Sinabi ni Comelec Chairman Sheriff Abas na napakaraming natatanggap na ulat ng kanyang tanggapan kaugnay sa talamak na bentahan at bilihan ng boto nitong mga nakaraang linggo.

Ayon kay Abas, base sa ulat, pinakamataas ang presyo ng bilihan ng boto sa Caraga o Region 13 na bahagi ng North Eastern Mindanao na binubuo ng mga lalawigan ng Agusan del Norte, Agusan del Sur, Dinagat Islands at mga siyudad ng Surigao, Tandag, Bislig, Bayugan, Cabadbaran at ang Capital City na Butuan, kung kaya ditto tututok ang “Kontra Bigay” TF.

Umaabot sa 1,311 ang barangay sa nasabing rehiyon kung saan 93 sa mga barangay ang itinuturing na “areas of concern” o “hot spots.”

Dahil sinasabing malaki ang presyo ng bilihan at bentahan ng boto sa Caraga kung kaya’t masusing imbestigasyon ang ginagawa ng mga miyembro ng task force kaugnay sa perang gamit sa pamimili ng boto na posibleng mula sa iligal na droga.

REPORT NA VOTE BUYING NG PACC

INAASAHANG aaksyon ang Commission on Election (Comelec) tungkol sa 15 kaso ng vote buying na ipinarating sa Presidential Anti-Corruption Commission (PACC).

Inihayag ni PACC Commissioner Greco Belgica kama¬kalawa na hiniling ng PACC sa Comelec na imbestigahan ang 15 kaso ng pamimili ng boto.

Noong nakaraang plebesito naman, naiulat na nagkaroon din ng “vote buying” sa Isabela City sa Basilan. Kaya naman, ngayong Mid-term election ay magiging bigilante na ang mga mamamayan ng Region 9.

MAYNILA, PASAY, MUNTINLUPA ‘PASOK’ SA VOTE BUYING

ANG mga lugar na nahulihan ng bilihan ng boto ay ang Maynila, Lungsod ng Pasay, Lungsod ng Muntinlupa, Lungsod ng Ozamiz at Lungsod ng Santiago sa Isabela.

Hindi binanggit ni Belgica kung sinu-sino ang opisyal ng pamahalaan at mga kandidato ang namimili ng mga boto.

Ngunit, tiniyak niyang mayroong “sapat na katibayan” ang 15 kaso ng pamimili ng mga boto.

Batay sa ulat ng Manila Police District (MPD) at Southern Police Distrit (SPD) sa National Capital Region Police Office (NCRPO) na pinamumunuan ni Major General Guillermo Lorenzo Eleazar, ang talamak ang iligal na droga sa Maynila, Pasay at Muntinlupa.

MPD ang nakasasakop sa Maynila sa pamumuno ni Brig. Gen. Vicente Danao Jr., samantalang nakapaloob sa SPD ang Pasay at Muntinlupa na pinamumunuan ni Brig. Gen. Eliseo Cruz Jr.

Please follow and like us:
Read More

PAANO NAGSIMULA ANG MOTHER’S DAY?

MOTHERS DAY-3

SA mga Pilipino, mahalaga ang pagbibigay pugay sa “Araw ng mga Ina” dahil isa itong paraan ng pagpapakita ng respeto at pagkilala sa kanilang kadakilaang nagawa upang mailuwal ng maayos, mapalaki, mapag-aral, mabihisan at maalagaan ang kanilang mga anak.

Mahirap o mayaman ay kapwa nagdiriwang ng “Mot¬her’s Day bilang pagbibigay halaga sa ating mga ina na gagawin ang lahat upang mabigyang buhay ang kanilang mga anak.

Siglo na ang inabot nang masimulang ipagdiwang ang araw para sa mga ina, na u¬nang inakala ng marami na sa Estados Unidos nagsimula. Noon pa mang panahon ng mga Griyego, ipinagdiriwang na ang “Mother’s Day” kung saan kinikilala si Rhea, ang Ina ng mga Diyos. Maging sa mga Kristiyano, noong 1600 ay inirerespeto na at kinikilala si Maria, ang ina ni Jesus. Dahil na rin sa pagkilala ng marami kay Maria, kinilala na rin ito ng Simbahang Katolika at lumaganap kung kaya’t ipinagdiwang ang nasabing okasyon.

Maging ang Reyna ng Englatera ay nagsimulang palaganapin ang pagkilala sa mga Inang nagsakrispisyo hindi lang para sa kanilang mga anak subalit sa kanilang buong pamilya.

Noong panahong iyon sa Inglatera, ang mahihirap na tao ay nagsisilbi para sa mga mayayaman kung kaya’t iniiwan nila ang kanilang pamilya upang maghanapbuhay at tumitira sila sa bahay ng kanilang mga nagiging amo.

Subalit kapag dumara¬ting ang ika-apat na Linggo ng buwan, ang mga  namamasukan bilang tagapagsilbi ay pinapauwi sa kanilang tahanan upang makapiling ang kanilang pamilya lalo na ang kanilang ina. Kinilala ang pagdiriwang na “Mothering Sunday.  Isang espesyal na kakanin ang kanilang inihahanda na kilala sa tawag na “Mothe¬ring Cake.”  Sumisimbulo ang cake na ito sa mayabong na pagmamahal.

Kasabay nang paglaga¬nap ng Kristiyanismo, sa buong Europa, ang pagdiriwang ay lumaki at napalitan ng pagdiriwang sa pagkilala ng “Inang Simbahan” kaugnay na rin sa paniniwalang ang kapangyarihan ng ispiritu ay nagbibigay sa ina na handing magbigay buhay at proteksyson mula sa kapahamakan.

Sa paglipas ng panahon, ang  masaya at magarbong pagdiriwang ay nagkahalo-halo na at nalagyan pa ng ibang kasayahan kung kaya’t  nauwi sa pagdiriwang at pagkilala sa “MOTHER’S DAY.”

Ang mga tao ay nagsimula na magdiwang ng “Araw ng mga Ina” kasabay nang pagkilala at paggunita sa “Mo¬thering Sunday.”

Subalit dumating ang panahon na  unti-unti humupa at halos walang ningning  ang pagdiriwang dahil sa pagda¬ting ng mga mananakop na nagpatigil ng “Mothering Sunday” dahil na sa kakulangan ng oras.

Ngunit noong 1870, ang social activist na si Julia Ward Howe ay nagsimulang buha¬yin ang sigla ng pagdiriwang ng araw ng mga nanay. Bagaman mag-isa, sinimulan ni Howe ang krusada at  apila sa mga kababaihana na magkaisa upang tumulong sa pagpa¬panatili ng kapayapaan.

Noong 1872, nagtungo sa London si Howe upang palaganapin ang kaisipan sa “Mother’s Day for Peace”  na unang ipinagdiwang noong June 2 na matagumpay na ipinagdiriwang sa loob ng 10 taon.

Nagpatuloy ang paggunita ng araw para sa mga ina na walang inisip kung hindi ang kabutihan at magandang kinabukasan para sa kanilang mga anak.

Sa paglipas ng panahon, naging modern na ang pagdiriwang ng “Mother’s Day” kung kaya’t maliban sa pag-ihip ng kandila na nakatusok sa magandang cake, maraming paraan na ang pagdiriwang at paggunita sa sakripisyo ng mga ina. Kabilang ang pagkain sa mga restaurant, pano¬nood ng sine, pagpunata sa mga parks at mall at marami pang iba.

Sa mga mayayaman, ang araw ng mga ina ay ipinagdiriwang sa pamamagitan ng pagbibigay ng pumpon ng rosas, mamahaling regalo at pagkain sa mga mamahaling restaurant.

Kinasanayan na rin ng mayayamang pamilya na ang pagdiriwang ng Mother’s Day ay gawin sa ibang bansa kung saan makakapamasyal sila nang sama-sama.

Naging masaya na para sa mga mahihirap at pangkaraniwang pamilyang Filipino na ang araw ng dakilang ina ay ipinagdiriwang ng sama sama sa pamamagitan ng pagsisimba.

Kahit paanong paraan ipagdiwang ang “Mother’s Day” wala dapat maging problema basta ang mahalaga ay maalala at mabati ang taong lubos na nagpakahirap at naglaan ng panahon para sa kanyang mga anak. HAPPY MOTHER’S DAY SA LAHAT NG NANAY, INAY, MAMA. MOMMY, MOMSHIE, MA, NAY at kung ano pa mang tawag.

Please follow and like us:
Read More

MASAMANG EPEKTO NANG PAG-INOM NG ALAK

ALAK

(Ni ANET VERGEL)

SINASABING nakabubuti rin sa katawan ang katamtamang pag-inom ng alak dahil maraming sakit na posibleng ­maramdaman ng katawan ang napipigilan nito.

Subalit kapag labis na sa itinakdang dami ng alkohol sa katawan, posibleng hindi na maganda ang epekto nang pag-inom ng alak.

Ayon sa mga manggagamit, ang  labis na pag-iinom ng alak ay nagdudulot ng hindi magandang epekto sa ­ating katawan at maging sa ating isipan. Ito ay posibleng mauwi sa mild hanggang life threatening na sakit gaya ng mga sumusunod

Emphysema. Ang baga o lungs ay ­nangangailangan maging elastic at ­flexible upang tayo ay makahinga ng maayos. Ngunit ang ­paninigarilyo ay maaring magdulot ng pagkasira ng ating lungs na magbibigay-dahilan upang masira ang pagiging elastic nito. Ito ay posibleng maging sanhi ng emphysema na kung saan tayo ay nahihirapan huminga. Ayon sa tala ng PDRHealth, ang paninigarilyo ang pangunahing sanhi sa lahat ng kaso ng emphysema.

Lung Cancer. Ang labis na paninigarilyo ang pangunahing dahilan ng lung cancer, kasama na rito ang mga first-hand smoker at second-hand smoker. Ang mga second-hand smoke ay maaaring magtagal pa ng ilang oras loob sa isang kwarto kahit ang wala na doon ang smoker.

Erectile dysfunction. Maaa-ring magkaroon ng erectile dysfunction ang isang lalaki kung siya ay malakas manigarilyo at uminom ng alak, Upang makamit ang tamang erection, nararapat din na maayos ang daloy ng dugo patungo sa kanyang penis.

Kulubot sa noo at mukha. Ang ating balat o skin ay binubuo ng mga elastin at collagen fiber. Ang nicotine at iba pang harmful chemicals ay nakakasira ng collagen at elastin na nagdudulot upang magkaroon ng premature wrinkling. ito ay maaaring makaapekto sa ating katawan pati na rin sa ating mukha at braso

High Blood Pressure o pagtaas ng presyon. Ang madalas na pag-inom at pani-nigarilyo ay maaaring maging sanhi upang magkaroon tayo ng high blood pressure. Kapag ito ay hindi naagapan posibleng ito ay mauwi sa mas malalang sakit gaya ng atake sa puso, pagkasira ng kidney, stroke, vision lost at congestive heart failure.

Upang maiwasan ang pagkakaroon ng mga nabanggit na sakit, dapat na iwasan ang sobrang pag-inom ng alak.

Ang pangunahing dahilan nang pagtataas ng pamahalaan ng  presyo ng buwis sa alak ay upang hindi na makabili ang marami subalit tila balewala ito sa mga lulong na.

Bukod sa mga sakit na posibleng idulot ng sobrang pag-inom ng alak, malaki rin ang posibilidad na may iba pang problemang kaakibat ito.

UMAAKIT NG ­DISGRASYA

Kapag ang isang tao ay lasing o pinasukan na ng ­sobrang alkohol ang katawan at utak, malaki ang epekto nito sa kanyang kakayahang magdesisyon. Kaya naman nagkakagawa ng pagkakamali na kapag nawala ang kalasi-ngan ay malaki ang pagsisisi.

Isang halimbawa ay ang kakayahang magmaneho kung kaya’t nagkakaroon ng disgrasya na pangunahing sanhi ng aksidente at kamatayan sa Pilipinas.

Maaari ring mapaaway ang mga lasing na pwede ring magbigay-daan sa aksidente. Importante rin, ang kalasi-ngan ay maaaring magdulot sa high-risk sexual behavior dahil ­inaalis nito ay hiya o inhibisyon sa mga tao.

Habang lasing, sira rin ang kakahayan na balansehin ang katawan. Maaaring matumba, madapa, matapilok, o makaranas ng iba’t ibang aksidente habang lasing.

NAKAKASIRA NG PAMILYA, BUHAY

Disgraya nga ang hatid ng sobrang pag-inom ng alak kaya’t maituturing ding disgraya sa ngalan ng pamilya at buhay ng manginginom.

Sa paglalasing lalo na kapag naging adik na sa alak, nauubos ang panahon sa pag-iinom sa halip na sa pag-aaral, trabaho o kapaki-pakinabang na gawain na hindi lang sarili ang makakakuha ng benepisyo subalit maging ang pamilya at lipunan.

Kaya naman, dapat ay hindi magpaalipin sa alak. Walang masama kung uminom subalit dapat ay katamtaman lang tulad nang pag-inom ng isang boteng beer o isang basong alak sa loob ng isang araw.

Subalit kapag sobra na at nauuwi na sa pagiging adik sa alak o alcoholic na ang pag-inom nararapat lang na kumonsulta na sa manggagamot. Hindi dapat mag-atubiling humingi ng tulong sa doktor sapagkat malaki ang maitutulong nito upang mapigilang maging sugapa sa alak.

Maisip sana ng taong palainom ng alak na hindi lang buhay niya ang kanyang sinisira sa sobrang pag-inom ng alak subalit maging ang buhay ng kanyang pamilya at mga kaanak na nasasangkot sa ­kanyang maling desisyon kapag nasa impluwensiya na ng alak.

Please follow and like us:
Read More

MABUTING DULOT NANG PAG-INOM NG ALAK 

ALAK-1

(Ni Anet Vergel )

HANGGANG nga­yon, hati pa rin ang opinyon ng nakararami maging ng mga doktor kaugnay sa kabutihan o masamang dulot ng alak sa katawan ng tao.

Subalit marami ang nagsasabi na napatunayan sa pag-aaral na ang katamtamang pag-inom ng alak ay may ibi­nibigay na proteksiyon para maiwasang magkasakit sa puso. Sinasabi pa na ang red wine ay mga karagdagang benepisyo katulad ng pagbaba para hindi magkaroon ng blood clot at mahusay ding antioxidant.

May taglay na kabutihan sa kalusugan ang pag-inom ng alak.

Maaaring ang isang linggong pagtratrabaho ay hindi makagaganda sa pangangatawan at kaisipan ng isang tao subalit ang katamtamang pag-inom ng alak ay may mabuting dulot sa katawan.

Pero dapat tandaan na ang pag-inom ng alak ay dapat ibase sa pangangatawan at kalusugan ng isang indibidwal.

Sinabi ng Dietary Guidelines for Americans, ang katamtamang pag-inom ng alak ay nangangahulugang isang baso sa isang araw para sa mga babae habang dalawa naman bawat araw para sa mga lalaki.

Natural, kapag sumobra sa nakatakdang dami ay hindi na makagaganda sa katawan. Kaya nga dapat malaman ang mga benepisyo ng katamtamang pag-inom ng alak.

Mga Benepisyo nang pag-inom ng alak.

  1. Napapababa nito ang panganib ng pagkakaroon ng pagbabara sa daanang ugat ng puso.

Sa pag-aaral ng School of Public Health sa Harvard University, napatunayang ang katamtamang pag-inom ng alak ay nagpapataas ng antas ng “High-density lipoprotein (HDL) o “good cholesterol” at  antas ng HDL na may kahalong mas angat na proteksyon laban sa sakit sa puso. Ang katamtamang pag-inom ng alak ay nauugnay sa nakatutulong na mga pagbabago mula sa mas maayos na daloy ng dugo upang maiwasan ang pagbubuo-buo na nagiging bara sa mga daluyang ugat.  Ang pagbabagong dulot ng katamtamang pag-inom ng alak ay posibleng pumigil sa pagkakaroon ng maliliit na buong dugo na posibleng makabara sa mga ugat ng puso, leeg, at utak na siyang pangunahin dahilan nang pagkakaroon ng atake sa puso at maging ng tinatawag na “stroke.” Kapwa dumaranas ang mga babae’t lalaki ng ga­nitong sakit o sa madaling salita ay walang pinipili ang sakit sa puso.

  1.  Nagpapahaba ng buhay.

Ang pag-inom ng alak paminsan-minsan ay posibleng makadagdag ng ilang taon pa sa buhay ng tao. Sa pag-aaaral ng Catholic University of Campobasso, naiulat na ang pag-inom ng mas mababa sa  dalawa hanggang apat na baso sa isang araw ng mga lalaki at babae ay posibleng makabawas ng 18 porsiyento ng panganib sa pagkamatay. Sinabi ni Dr. Giovanni de Gaetano, ng Catholic University, ang konting alak lalo na kapag hapunan ang siyang tamang paraan nang pag-inom. Ayon pa kay de Gaetano, isa pang may-akda ng pag-aaral, bahagi ng Mediterranean diet, kung saan tamang-tama lang ang dami ng alak na bahagi to ng hapunan o tanghalian su­balit ang ibang bahagi ng araw ay wala nang iniinom na alak o alcohol.

  1.  Pinapataas ang libido.

Kabaligtaran ng mga matatandang paniniwala, napag-aralan sa bagong pagsusuri na ang katamtamang pag-inom ng alak at posibleng makapigil sa hindi pagtigas ng ari at maagang paglalabas ng libog na tulad ng paginom ng red wine na malaki ang benepisyo lalo na ng mga may sakit sa puso. Sa pag-aaral noong 2009 na nailathala sa Journal of Sexual Medicine, nakita ng mga mananaliksik na nabawasan ng 25 hanggang 30 porsiyento ang hindi madalas na pagtayo ng ari ng mga manginginom. Ayon sa lead researcher na si Kew Kim Chew, isang epidemiologist sa University of West Australia na nagsagawa ng pananaliksik sa 1,770 kalalakihan sa Australia, pinapayuhan niya at kanyang mga kasamahan ang mga kalalakihan na huwag ubusin ang laman ng bote at sa halip ay katamtaman lang ang inumin dahil may koneksyon ang labis na pag-inom ng alak sa pagkabaog.

  1. Nakatutulong sa pagpigil ng sipon.

NAPATUNAYAN ng  Department of Psychology sa Carnegie Mellon University na marami ang nagkakaroon ng sipon dahil sa paninigaril­yo subalit ang katamtamang pag-inom ng alak ay nakababawasa naman sa pagkakaroon ng sipon lalo na sa mga hindi naninigarilyo.  Ang pag-aaral na ito ay isinagawa noong 1993 sa 391 matatanda. Noong 2002, ayon sa New York Times, nakita ng mga mananaliksik na ang pag-i­nom ng walo hanggang 14 na baso ng alak sa isang linggo, lalo na ang red wine, ay nagbabawas ng 60 porsiyento ng panganib ng pagkakaroon ng sipon. Naniniwala ang mga siyentipiko na posibleng may kinalaman ang anti-oxidant properties ng alak sa paglaban sa sipon.

  1.  Pinipigilang maging sinto-sinto.

Sa pag-aaral na ginawa ng Journal of Neuropsychiatric Disease and Treatment ang katamtamang pag-inom ng alak ay nakababawas ng 23 porsiyento sa pagkakaroon ng problema sa pag-iisip o Alzheimer’s disease at iba pang uri tulad ng dementia o pagkabaliw.  Sinabi ni Edward Neafsey, PhD, ang konting alak ay posibleng makapagpataas sa produksyon ng brain cells at pinatatatag ang utak laban sa “stress” at mas pinatatatag ang iba pang bahagi ng utak upang mapaglabanan ang pagkakaroon ng sakit sa utak na dahilan ng sakit na pagkabaliw. Kaya nga ipinapayo ni Neafsey sa mga hindi marunong uminom ng alak na huwag nang mag-aral pang uminom o huwag uminom ng anumang uri ng nakalalasing na likido. Subalit idiniin nito na ang katamtamang pag-i­nom ng alak — kung totoong katamtaman— ay makabubuti sa katawan.

  1. Binabawasan ang panga­nib ng bato sa apdo

Ang pag-inom ng dalawang baso ng alak sa isang araw ay makababawas sa panganib ng pagkakaroon ng bato sa apdo ng halos 33 porsiyento, ayon sa mga mananaliksik ng University of East Anglia. Nakita sa pag-aaral na ang mga nakakaubos ng dalawang baso ng alak sa isang araw ay nagkakaroon ng  malakas na panlaban sa pagkakaroon ng bato sa apdo. Iginiit ng mga mananaliksik na nakita nila sa kanilang pag-aaral na malaki ang benepisyong dulot ng katamtamang pag-inom ng alak dahil malaki ang bawas nito sa mga sakit na dapat sumakatawan ng taong tama lang ang dami ng naiinom na alak.

  1. Bawas sa pagkakaroon ng diabetes

Sa resulta ng pag-aaral sa Holland, ipinakikita na ang malulusog na tao lalo na matatanda ay umiinom ng isa hanggang dalawang baso ng alak kaya naman, nababawasan ang posibilidad na magkaroon ng type 2 diabetes. Ito ay kumpara sa  mga taong hindi umiinom ng alak kahit kailan. Sinabi sa pahayag, ang resulta ng pag-aaral na nagpapakita ng katamtamang pag-inom ng alak ay pagkakaroon ng malusog na buhay kung kaya’t nababawasan ang pagkakaroon ng type 2 diabetes.

Please follow and like us:
Read More

EL NIÑO

ENSO

 PAANO NAKAKAAPEKTO ANG ENSO SA KLIMA

(Ni Edzer Lanuza / Huling bahagi) 

NATALAKAY sa u­nang bahagi ng special report ang ilang impormasyon hinggil sa El Nino na kilala sa tagalog bilang tagtuyot kung saan bihira ang pag-ulan kung kaya’t nagkakaroon ng malaking epekto sa ekonomiya lalo na sa mga magsasaka.

Naapektuhan ng El Nino-Southern Oscillation (ENSO) ang klima sa malaking baha­gi ng mundo at maging ang ilang rehiyong malayo sa tropical Pacific Ocean.

Ang Abnormal Tropical Pacific SSTs ay simula lang ng kuwento sa mga epekto ng  ENSO. Kapag nagaganap ang El Niño, ang Central at Eastern Tropical Pacific Ocean ay nagiging  mas mainit kaysa karaniwan.

Kapag tumataas ang  SST, mas maraming nagaganap na thunderstorm activity o pagbagyo na sanhi ay pagdagdag sa temperatura at pagkatuyo sa hangin sa ibabaw ng mainit na tubig.

Ang mainit-init, mamasa-masang hangin ay tumataas at nag-aanyong ulap na natutuloy sa bagyo. Ang prosesong ito ay pinagmumulan ng tagong pag-init sa upper atmosphere: ang init mula sa pinainit na paligid ng karagatan ay napapakawalan kapag ang water vapor ay lumalapit sa mga ulap at ulan.

Dahil sa kaguluhan, ang upper atmosphere ay mas nagiging mainit kaysa dati. Ang naturang mas mainit na panahon ay pinagsisimulan ng mga paggalaw,  pero higit sa  paparating pang mga serye may mahahalang epekto.

Ang ENSO ay nakakaapekto sa  sea surface temperature (SST) sa mga lokalidad kung saan  pangi­ngisda ang major industry sa ilang mga bansa.

Isa sa kilalang halimbawa ay ang pangingisda sa  northwest coast ng Peru. Nang maganap ang El Niño, ang mainit na waters ay nakaka­pinsala sa mga isda.

Ang mga isda ay tumatakas sa kanilang kinalalagyan para maghanap ng mas malamig na katubigan kaya nagresulta na kawalan ng huli na Malaki ang epekto sa ekonomiya ng Peruvia.

Ang kawalan ng pagkain o malinis na tubig na maiinom ay nakakaapekto sa bawat aspeto ng  buhay ng tao saanmang sulok ng mundo.

Sa East at Southern Africa, ilang milyong mga kabataan ang nangangailangan ng lunas dahil sa laganap na acute malnutrition kaugnay sa  El Niño-linked drought.

Para sa mga kabataang ito, ang paraan upang magamot at literal na isang  mas mahalagang bagay  para sa buhay o kamatayan. Ang kakulangan sa tubig ay nagiging sanhi rin para lisanin ng mga tao ang kanilang lugar.

Naghahanap sila ng pa­raan para mapunan ang pangunahing mga pangangailangan, naiiwanan ang kanilang edukasyon at kabuhayan at mas lalong nalalagay sila sa mas malaking panganib.

Ang kababaihan at kabataang babae ang madalas naaapektuhan dahil sila ang karaniwang responsable sa pagkuha ng tubig, naglalakbay sa malayo at sumasagupa sa ekspolytasyon kapalit ng pagkain.

Tagtuyot sa Pilipinas sanhi ng El Niño, lalawig pa

Dahil sa epekto ng El Niño, ilang mga probinsya pa ang inaasahang makakaranas ng  tagtuyot o kawalan ng pag-ulan sa susunod pang dalawang buwan.

Dahil dito nagbabala si Ana Liza Solis, hepe ng climate monitoring and prediction section ng Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA) sa posibleng pagdanas ng nasabing sitwasyon.

Sinabi niyang tiyak pang maaapektuhan ng  tagtuyot ang Occidental at Oriental Mindoro, Palawan, Ilocos Sur gayundin ang La Union.

Nakararanas na ang Ilocos Norte, Zamboanga del Sur, Zamboanga Sibugay, Maguindanao at Cebu ng tagtuyot simula Pebrero, ayon kay  Solis.

Ang drought-hit a­reas ay naganap noong 22 ng Abril,  ang Zamboanga City ay idineklarang nasa state of calamity dahil matinging dulot ng  El Niño.

Pinagtibay ng city council ang rekomendasyon ng  local Disaster Risk Reduction Management Office (DRRMO) matapos mahigit sa 55 ektaryang lupa, tinatayang may P1.265 milyong halaga, ang naapektuhan tagtuyot.

Nauna rito,  iniulat ng city agriculture office  na nasa P7 milyong halaga ng mga bigas, mais at gulay ang na­pinsala dahil sa matinding tagtuyot.

Ayon kay Disaster Risk Reduction and Management Office (DRRMO) chief Elmeir Apolinario, tinatayang nasa P13 milyon ang nailalaan para makatulong sa matinding epekto ng tagtuyot.

Tinukoy ng PAGASA ang tagtuyot ay tatlong magkakasunod na mga buwan ng kakaunting ulan , halos walang ulan o 60 porsiyentong pagbaba sa karaniwang ulan.

Ang bansa ay nakararanas na kaunting pag-ulan at mas mainit na panahon dahil sa  “mahina”  ang El Niño, na nagsimula noong Marso at inaasahang magtatagal pa ngayong Mayo o sa Hunyo.

Nakahanda na ring ianunsyo ng state weather bureau ang pagsisimula ng   tagtuyot. Idedeklara ang tagtuyot sa sandaling maging isang mainit na mainit na temperatura sa bansa ang mainit na hangin mula sa Pasipiko.

Please follow and like us:
Read More

EL NIÑO 

EL NIÑO

(Ni EDZER LANUZA)

ANG El Niño ay isang pattern o gabay ng klima na naglalarawan sa hindi karaniwang pag-init  ng  ibabaw ng katubigan sa eastern tropical Pacific Ocean.

Ito rin ang “warm phase” ng larger phenomenon na tinatawag na El Nino-Southern Oscillation (ENSO). Samantalang ang La Nina, ay ang “cool phase” ng ENSO.

Gabay ang La Nina sa paglalarawan sa di karaniwang paglamig sa isang panig sa ibabaw ng katubigan.  Ang El Niño at La Niña ay ikinukunsiderang  ocean part ng ENSO.  Habang ang Southern Oscillation ay ang atmosphe­ric changes nito.

Pero ang pagkakataong makapanaig ang El Niño sa loob ng darating na mga buwan ay nabawasan.  Kasama rito ang mga epekto gaya ng mataas na temperatura at dry conditions sa mga bansa.

Ang intensity ng El Niño ay maaari ring mag-iba-iba ng scale, may mas malakas o mas mahina kaysa sa iba.  Isa sa pinakamatinding dahilan kaya lumalakas ang El Niño ay dahil sa  puwersa ng lower-level winds sa central Pacific.

Bagaman di lahat ng El Niño ay magkakapareho. May ibang natural climate pheno­mena na nakikipag- interact din sa El Niño, na nagbubunga ng malawak na seasonal impacts sa mundo.

Ang mahinang El Niño ay magpapatuloy sa Northern Hemisphere ngayong summer  2019 (65% chance) at posibleng bumagsak  (50-55% chance).

Maaari ring makalikha ang mahihinang kaganapan ng katamtaman o malakas na temperatura o precipitation impacts sa ilang mga lugar, at hindi sa lahat ng panahon ng weak events.

Tumataas naman ang ENSO dahil sa mga pagbabago sa tropical Pacific Ocean. Ang Pacific Ocean ang pinakamalaki at pinakamalalim na oceanic divisions ng Earth.

Ang Pacific Ocean ay humahanggan mula  sa Arctic Ocean sa north hanggang  Southern Ocean (Antarctica) sa south at bumabaybay sa Asia at Australia sa west at sa East America.

Kasama sa Pacific Ocean ang ilang mga karagatan. Pinakamalalaki ang Celebes Sea, Coral Sea, East China Sea (East Sea), Philippine Sea, Sea of Japan, South China Sea (South Sea), Sulu Sea, Tasman Sea, at Yellow Sea (West Sea of Korea).

Ang Pacific Ocean ang halos may pinakamaraming isla sa buong mundo. Tinata­yang  25,000 ang mga isla rito.  May volume na 50.1 percent sa world’s oceanic water, o 714 million cubic kilometers.

Ang surface water temperatures sa Pacific ay nagbabago, mula sa −1.4 °C (29.5 °F), ang freezing point ng  sea water, sa poleward areas ay nasa 30 °C (86 °F) malapit sa equator.

Sa tropical at subtropical Pacific, ang El Niño Southern Oscillation (ENSO) ay nakakaapekto sa weather conditions. Para matukoy ang phase ng ENSO, kinakalkula ang pinakahuling three-month sea surface temperature  nito.

Ang Pacific Ocean ay hindi laging mapayapa 

Maraming tropical storms ang humahampas sa mga isla ng Pacific Ocean. Ang mga lupa sa paligid ng Pacific Rim ay puno ng mga bulkan at madalas apektado ng  earthquakes.

Winawasak ng tsunami, na sanhi ng underwater earthquakes, ang maraming mga isla at sa ilang mga kaso ginigiba at pinipinsala ang buong sambayanan.

Ang Pacific ay isa sa  most natural disaster prone regions sa bansa. Ang  Pacific Islands Countries (PICs), na may combined population ng mahigit 10 milyong katao, ay  highly exposed sa natural di­sasters.

Kagaya ng floods, droughts, tropical cyclones, earthquakes, volcanic eruptions, at tsunami. Alinman sa mga panganib na ito ay maaaring magresulta ng disaster na makakaapekto sa buong ekonomiya, mga tao , at  kapaligiran ng bansa.

Simula 1950, ang natural disasters ay nakaapekto sa 9.2 milyong katao sa Pacific Region, sanhi ng 9,811 reported deaths. Ang exploitation ng Pacific’s mineral wealth ay hinadlangan ng napakalalim na karagatan.

Nakukuhang benepisyo sa Pacific Ocean

Taliwas sa mga panganib, may mabuti ring naibibigay ang malawak na Karagatan ng Pasipiko. Ang mababaw na katubigan, sa baybayin ng Australia at  New Zealand, ay pinagkukunan ng petroleum at natural gas.

Nakakaani naman ng mga perlas sa mga aplaya ng  Australia, Japan, Papua New Guinea, Nicaragua, Panama, at Philippines.

Isda ang pinakamahalagang  economic asset sa Pacific. Ang mas mababang baybayin ng katubigan sa mga kontinente at payapang mga isla ay nagbibigay ng tamban, salmon, sardinas, alsis, isdang espada, tuna, at shellfish.

Please follow and like us:
Read More

CIGARETTE SMOKING IS DANGEROUS TO YOUR HEALTH 

smoking

SA mga kaha ng sigaril­yo ay may babala hinggil sa paninigarilyo.

May larawan din ito ng isang maysakit bunga ng paghitit ng yosi. Nakabuyangyang ang babala:

Ang paninigarilyo ay sanhi ng sakit.

Isa itong hamon at panawagan na bawal ngunit likas sa iba na tikman pa rin ang panganib dahil sa udyok ng hindi matanggihang satispaksyon.

Ang paninigarilyo, sa iba ay bisyo, pang-alis ng agam-agam, pamawi sa pagkabalisa at pantaboy sa tensyon.

Iba’t iba ang pananaw at rason kung bakit naninigarilyo ang tao ngunit ang hindi isinasaalang-alang ay ang masamang epekto nito sa kalusugan at kalikasan.

Ipinagbabawal na ang paninigarilyo sa pampubliko at matataong lugar lalo’t sa mga kulob o walang maayos na bentilasyon.

Nagpalabas na ang pamahalaan ng Executive Order No. 26 na kinapapalooban ng Clean Air Act of 1999 at Tobacco Regulation Act, natural nagpapatupad ng pagbabawal ng paninigarilyo sa pampublikong lugar.

Kasama rin sa kautusan ang advertising promotion, sponsorship at restriksyon sa pagbebenta ng sigarilyo.

Gayunman, marami ang hindi pa rin sumusunod.

Ang pagsuway ay indikasyon ng kawalan ng disiplina at pagbabalewala sa masamang epekto ng yosi.

May mga nilalang na matigas ang ulo at saka makikita ang hindi magandang resulta kung dinapuan na sila ng sakit na sanhi ng paghithit ng yosi.

Naturalesa ng persepsyon ng iba.

Kahit ulit-ulitin ang hayag nang kahihinatnan ay wala pa ring epekto dahil ang kasalukuyang pasuwabe ang basehan nila.

Anila nga, namamatay rin ang hindi naninigarilyo.

Pabibo lang nila iyon dahil hindi rin nila kayang suwayin ang sabi nga ay kaway ng paglalaway.

Nariyan naman ang kendi.

Kaso, hiram lang daw ang buhay kaya pag isinoli ay laspag na.

Lung cancer ang posibleng sakit na dala ng paninigarilyo. May epekto ito sa pag-iisip, sanhi ng katarata, paninilaw ng mata.

Apektado rin nito ang panlasa, paninilaw at pagkasira ng ngipin.

Sa pagsasaliksik, napag-alaman na ang nicotine na taglay ng sigarilyo ay nagpapalakas ng enerhiya at kapag wala na ang epekto ay napapagod na ang utak ng nanini­garilyo at sisidhi  uli ang pagnanais na magpausok ang nguso.

Kaya raw mahirap itapon ang nakasanayan at nakagawian.

Ngunit may solusyon kung gustong gumawa ng aks­yon.

Kailangang isaalang-alang ang epekto nito sa hindi nagyoyosi ngunit nakalalanghap ng usok.

Kung ano ang epektong masama sa humihithit ay gayundin ang nakalalanghap nito.

Kahit anong udyok ay hindi mahikayat ang iba.

Hindi mabisa ang batas?

Patalimin.

Palawakin ang kampanya at impormasyon?

Nasa tao na lang ang solusyon. Hanggat hindi nagiging biktima ang kanilang katawan at hindi nadadamay ang kalusugan ng mga kasama sa bahay at sa pamayanan ay hindi sila magtatangkang  apulahin na ang sunog.

Hindi mo lang katawan at kalusugan ang mahalaga.

Isipin mo ang ibang tao.

Ang katawan ay inaalagaan.  Anong silbi ng pagkain ng masusustansya kung sisi­rain lang ito ng ilang minutong pagpapausok.

Kung hindi pa ninyo batid ang dating panawagan noong nakaraang siglo, eto at aming ipananawagan sa inyo na may halong pamimili.

Itanim n’yo sa isip at puso ang pamosong linya.

Hindi sa nais namin na kayo’y pagsabihan,  ngunit yaring usok ay masamang hangin.

Gusto naming ulitin na hindi namin kayo pinagbabawalan o sinasawata sa gusto nyo. Hindi rin sa nais naming kayo’y pagsabihan ngunit yari pong usok ay talagang masamang hangin! Masama talaga!

Isalba natin ang mundo.

Iligtas natin ang tao.

Ikonsidera natin ang ibang tao…

At mahalin natin ang a­ting sariling katawan.

Please follow and like us:
Read More

SPORTS SUPERSTAR: SUMIKAT, BUMAGSAK, BUMANGON

MIKE TYSON-2

(Ni Dan Salcedo / Huling bahagi)

WALANG nagmamahal sa isang talunan.

Ito ang isang sikat na linya sa larangan ng palakasan kaya’t ang ilan sa mga sumikat na tao sa mundo kung saan maraming humanga, sumubaybay at rumespeto ay nagnanais na muling makabangon pagkatapos nilang bumagsak.

Naunang tinalakay sa unang bahagi si Luisito Espinosa.

MIKE TYSON

Si Mike Tyson ang pinakamalaking bituin sa boksing noong dekada ‘80 at ‘90 dahil sa malupit ang kanya kamao ngunit ang kanyang karera ay nabahiran ng kontrobersiya na kinabibilangan ng pang-aabusong sekswal, droga, alak hanggang pagsasampa ng bankruptcy.

Bagaman isa sa pinakadakila at pinakamaningning na boksingero sa lahat ng panahon, dumaan sa buhay niya ang maaalong landas.

PINAKABATANG HEAVYWEIGHT CHAMP

Ipinanganak noong Hunyo 30, 1966, si Michael Gerard Tyson ang humawak ng marka bilang pinakabatang boksingero na nagwagi ng heavyweight title sa edad na 20.

Naipanalo niya ang kanyang unang 19 propesyonal na laban sa bisa ng knockout, 12 rito sa unang round pa lang.

Nakuha ni Tyson ang WBC title noong 1986 laban kay Trevor Berbick at sumunod ang WBA at IBF titles nang talunin niya sina James Smith at Tony Tucker noong 1987.

Ang panalo ng sikat na boksingero ang naging daan upang kilalanin siya bilang unang heavyweight boxer na sabay-sabay na humawak ng mga titulo sa WBA, WBC at IBF bukod pa sa nag-iisang heavyweight na nagtagumpay na pag-isahin ang mga ito.

Sa larangan ng 58 na laban, limampu ang kanyang naipanalo kung saan 44 ang knockout, anim na talo at dalawa ang walang kalaban.

Noong 1988, pinatumba ni Tyson ang kalabang si Michael Spinks sa 90 segundo ng unang round. Naidepensa niya ang titulo ng 9 na beses, kabilang ang mga panalo kina Larry Holmes at Frank Bruno.

Subalit natalo ang kanyang mga titulo laban kay Buster Douglas noong 1990 ngunit nabawi nang dalawang beses niyang talunin si Donovan Ruddock noong 1991.

NAHATULAN NG RAPE, LUMIPAT NG ISLAM

Si Mike Tyson ay nahatulan nang anim na taong pagkabilanggo kaugnay sa kasong rape noong Marso 26, 1992 at pinalaya noong Marso 1995 matapos magsilbi ng kulang sa tatlong taon ng anim na taong pagkakakulong.

Nang nasa loob ng piitan, lumipat sa Islam at kinuha ang Muslim na pangalan na Malik Abdul Aziz. Naiulat din na ang kinuha niyang pangalan ay Malik Shabazz.

BUMALIK SA RING

Nang makalaya ay muling bumalik si Tyson sa lona. Nakuha niya ang WBC at WBA titles noong 1996 nang talunin sina Frank Bruno at Bruce Seldon.

Ang panalo kay Bruno ay naglagay kay Tyson sa grupo nina Muhammad Ali, Floyd Patterson, Evander Holyfiield at Tim Witherspoon na tanging mga lalaki sa kasaysayan ng boksing na nabawi ang championship title makaraang matalo.

Ngunit nahubaran siya ng WBC title nang taon ding iyon nang matalo kay Holyfiield. Natalo rin si Tyson sa rematch nila ni Holyfield nang siya ay ma-disqualify sa pagkagat sa tenga ng huli.

TYSON-HOLYFIELD REMATCH: KAGAT SA TENGA.

Muling nagharap sina Tyson at Holyfield noong Hunyo 28, 1997. Sa Las Vegas MGM Grand Garden Arena.

Tumanggap si Tyson ng $30 million at si Holyfiield ng $35 milyon sa laban na tinaguriang The Sound and the Fury.

Naganap ang panga-ngagat sa laban na unang heavyweight title fight sa mahigit 50 taon na humantong sa disqualification.

Pinigil ng Nevada state boxing commission ang $3 milyon mula sa premyo ni Tyson dahil sa insidente.

Hulyo 9, 1997. Pinawalang bisa ng commission ang boxing license ni Tyson at pinagmulta siya ng $3 milyon at pinagbayad ng gastos sa pagdinig sa korte.

Hindi na makapaglaro si Tyson sa Estados Unidos, ngunit ibinalik sa kanya ang lisensya noong Oktubre 18, 1998.

Nang pinawalan ng bisa ang kanyang lisensya, siya ay lumabas sa WrestleMania XIV bilang enforcer para sa main event match sa pagitan nina Shawn Michaels at Steve Austin kung saan ay binayaran siya ng $3 milyon.

PANIBAGONG KASO

ISANG taong pagkabilanggo ang naging hatol kay Tyson noong Pebrero 5, 1999, pinagmulta pa siya ng $5,000 at pinagsilbi ng dalawang taon na probation kasama ang 200 oras ng community service dahil sa pag-atake sa dalawang motorista dahil sa aksidente sa trapiko noong Agosto 31, 1998.

TYSON VS LEWIS

Noong 1984, nag-spar sina Tyson at Lennox Lewis sa training camp na inayos ni Cus D’Amato.

Taong 2002, sumabak si Tyson para sa heavyweight title again sa edad na 35, at natalo kay Lewis via knockout. Hawak noon ni Lewis ang WBC, IBF, IBO at Lineal titles.

Gusto ni Tyson na labanan si Lewis sa Nevada ngunit hindi siya binigyan ng Nevada Boxing Commission ng lisensya na lumaban dahil may kasong sexual assault siyang kinakaharap.

Enero 2002, nasangkot ang dalawang boxer at mga kasama ng mga ito sa gulo sa press conference sa New York para sa nasabing kaganapan. Nang makalipas ang ilang linggo, tumanggi ang Nevada State Athletic Commission na bigyan si Tyson ng lisensya hanggang mangyari ang laban sa Pyramid Arena sa Memphis, Tennessee.

Pinabagsak ni Lewis si Tyson sa ikawalong round.

BANKRUPT

Nagdeklara si Tyson ng bankruptcy noong 2003 kahit kumita ng mahigit $30 milyon sa ilang laban na ayon sa ilang ulat ay may utang ng halos $23 milyon ang boksingero.

RETIREMENT

Nagretiro si Tyson sa professional boxing noong 2006 makaraang ma-knockout sa magkasunod na laban kontra Danny Williams at Kevin McBride.

Binansagan si Tyson na Iron at Kid Dynamite sa kaagahan ng kanyang career. Kalaunan, ang sikat na boksingero ay kinilala bilang The Baddest Man on the Planet.

Nailuklok si Tyson sa International Boxing Hall of Fame at sa World Boxing Hall of Fame.

Please follow and like us:
Read More

SPORTS SUPERSTAR: SUMIKAT, BUMAGSAK, BUMANGON 

LUISITO ESPINOSA.jpg

(Ni Dan Salcedo / Unang bahagi) 

KASAMA sila sa pinakasikat na tao sa mundo.  Marami ang humahanga,  rume­respeto at sumusubaybay.

Sila ang mga bituin ng sports, na nagpapasigla sa mga tagahanga at panatiko ng mundo ng palakasan.

Kasama sa kasikatan ang limpak-limpak na salapi na pumasok sa kanilang kaban na naging dahilan upang magpasasa sa magarbong pamumuhay.

Idolo sila na ginagaya at gustong tularan ng mga tagahanga ngunit sa kabila nito, katulad pa rin sila ng mga ordinaryong tao na dumaranas ng kabiguan kung saan ang pinakamasaklap ay ang pagbagsak sa rurok ng tagumpay.

May ilan sa mga sumikat na atleta ay nakabangon at nakabalik sa larangang kanilang pinagtagumpayan subalit hindi mawawala ang karamihan na tuluyang naglaho sa panahong may pagkakataon pa silang makabalik sa kanilang larangan.

Ayon sa isang linya na ukol sa palakasan – “Walang nagmamahal sa isang talunan.”

Ilan sa mga manlalaro na sumikat, bumagsak at muling nakabangon :

LUISITO ESPINOSA

Ipinanganak ang boksi­ngerong ito noong Hunyo 26, 1967 sa Maynila.

Nagwagi siya ng mga world title sa dalawang magkaibang dibisyon –  WBA bantamweight at WBC featherweight.

Si Espinosa, binansagang “Lindol” at “Golden Boy,” ay may markang 47 panalo,  13 talo at 0 tabla.  Mayroon siyang 26 panalo via Knock Out (KO). Itinuturing siyang “Mukha ng Boxing sa Pinas” noong dekada 90.

Naging propesyunal na boksingero noong 1984 at nasungkit ni Espinosa ang WBA Bantamweight titlle noong 1989  nang pabagsakin niya si Kaokor Galaxy sa u­nang round pa lang.

Naging manager  na niya ang bantog na boxing analyst na si Hermie Rivera.

Dalawang beses niyang naidepensa ang titulo bago naagaw ang kanyang WBA belt ni Israel Contreras ng Venezuela sa Araneta Coliseum noong 1991. Pagkatapos nito, nalagay sa walang katiyakan ang career ni Lindol.

BUMALIK SI LINDOL

NAGING mahirap para kay Espinoza ang muling pagkinang ng kanyang bituin o ang muling pag-akyat sa itaas ng tagumpay. Lumaban siya na kabilang sa kuwadra ni Joe Koizumi.

Inabot ng apat na taon bago nakabawi ang tinaguriang “Golden Boy” at ito ay noong 1995 nang naagaw niya ang WBC Featherweight title kay Manuel Medina ng Mexico na ginanap saTokyo, Japan.

Sa unang depensa, na-knock out ni Espinoza sa ika-apat na round na ginanap sa Mexico si Alejandro “Corbita” Gonzalez.

Ang kasunod na laban ng pambato ng Pilipinas sa boxing noong panahon na iyon ay sa Luneta kung saan tinalo niya si Cesar Soto sa isang unanimous decision.

Pitong beses na nai­depensa ang titulo bago bago nahubaran ng korona si Espinosa noong 1999, nang talunin ni Soto sa kontrobersyal na desisyon.

Makalipas ang isang taon, hinamon ni Golden Boy si Guty Espadas, Jr. para sa bakanteng WBC featherweight title ngunit nabigo ang una.

TUNAY NA LABAN

Tinalikuran ni Espinosa ang boksing matapos hilingin ng publiko lalo na ng kanyang mga taga-suporta na ihinto na niya ang pakikipagbakbakan nang ma-knock out siya ni Cristobal Cruz.

Sa pagtigil sa boxing, ginugol ng boksingero ang kanyang panahon sa Los Angeles at San Francisco lamang ay wala siyang tiyak na pagkakakitaan kung kaya’t diniborsiyo siya ng una niyang asawa.

Upang mabuhay at mu­ling humarap sa hamon, na­ging tagahugas ng pinggan,  naglinis ng carpet at iba pang trabaho  sa Estados Unidos si Espinosa hanggang mapasok niya ang mixed martial arts at naging trainer ng magkapatid na Nick at Nate Diaz.

Umalalay din siya sa pagsasanay ng boxing team ng San Francisco.

Nang muling mawalan ng trabaho sa US,  naimbitahan siyang magtrabaho sa Hong Kong bilang boxing trainer sa Everlast Fight and Fitness Gym kung saan ipinakita niya ang pagiging tunay na kam­peon kahit wala sa ibabaw ng lona.

Mula Hong Kong ay lumipat siya sa Dalian, isang malaking siyudad sa Mainland China.

Maganda ang kanyang buhay sa Dalian. Napagtagumpayan niya ang mga unos sa kanyang buhay kung kaya’t itinuring siyang ‘Kampeon sa tunay na pakikibaka.’

HUSTISYA NAKAMIT NI ESPI

Dumaan sa maraming hirap at karanasan si Espinoza at ang pinakamasarap na tagumpay ay nakamit niya noong 2015 makalipas ang 17 taong pakikipaglaban sa kaso.

Noong 2015, naipanalo ng boksingero ang kasong kanyang isinampa laban sa isang promoter nang idepensa niya ang kanyang korona  sa WBC featherweight title laban kay Carlos Rios ng Argentina noong1997  sa Koronadal, South Cotabato.

Umabot sa mahigit $130,349 ang hindi nasingil ni Espinosa at mga kasama sa kanyang huling laban sa natu­rang bansa. (May karugtong)

Please follow and like us:
Read More

MATINDING TAG-INIT, MAY EPEKTO SA UTAK AT KATAWAN?

TAG-INIT-3

(Ni Edzer Lanuza / Panghuling labas)

Panatilihing maging presko at hydrated. Uminom ng tubig, dalawa hanggang apat na tasa (16-32 ounces) pagkagising, gayundin ang dami kung lalabas para sa activities at exercise.

Magdala ng tubig. Gumamit ng traveling water filter. Karamihan ay nangangailangan ng dalawa hanggang tatlong quarts ng liquid per day at mas marami sa hot weather o kung nag-e-exercise.

Gumamit ng mga natural. Ang fresh fruits, vegetable juices, raw vital salads at maraming tubig ay may mga sustansyang hatid sa katawan para sa summertime activities.

Uminom ng nutritional supplements. Kakailanganin ang mga ito  sa laki ng physical energy na ilalabas mo sa summer activities. Magpapakalma sa nervous system ang B-complex vitamins.

Palalimin ang spiritual awakening. Gamitin ang summer months para mapalalim ang pananampa-latay.

Magplano ng bakasyon para makapagbasa, makapag-relax, makapagbulay-bulay at makahinga.

Maglaan ng first aid kit. Sa paglalakbay, magdala ng pang first aid para sa mga kagat ng insekto, bubuyog, at iba pang puwedeng maging sugat. Tingnan ang inyong overexposure, sumilong at uminom ng tubig.

IBA’T IBA PANG TIPS NGAYONG SUMMER

Alam n’yo bang ang super-cold drinks ay makapagpapakulo ng inyong tiyan? Gayundin ang masarap na pagtulog, o gamot na ininom ay may epekto sa katawan sa pag-a- adjust sa init.

Kung ikaw ay isang outdoor-type, kailangang paghandaan ang tag-init, ayon kay Chad Asplund, MD, director ng athletic medicine sa Georgia Southern University, sa Statesboro, GA.

Pagsusuot ng leather flip flops. Sa tag-init, pinakamabuting magsuot ng matigas at gawa sa high-quality leather. Mainam ang flip-flops sa beach, pool, at sa locker room, kung saan maiiwasan ang athlete’s foot, isang fungal infection na nakakaapekto sa balat ng paa.

Iwasan ang pating. Mas nag-aalala ka sa sunburn kaysa sa mga pating? Ito ang tips para maiwasang maging hapunan ng mga pating:

Iwasan ang tubig kapag magdadapit-hapon, dahil ang mga pating ay pinakaaktibo sa mga sandaling ito.

Huwag lulusong sa tubig kapag ikaw ay may pagdurugo, maaamoy ka ng mga pating at baka ikaw miryendahin.

Hubarin ang makikinang mong alahas kapag lumalangoy. Para sa mga pating, ang kinang nito ay kahalintulad sa kaliskis ng mga isda.

Tandaan na ang mga pating ay lumalapit din sa mga dalampasigan.

Mabibitag sila ng mga sandbar malapit sa beach kapag low tide.

Huwag tumakbo, maglakad sa may mahahabang mga distansya, o maglaro ng sports. Maaari kang mapilayan sa iyong bukung-bukong.

Napapanis na pagkain. Huwag magtago ng anumang pagkain sa room temperature na mas mahaba sa dalawang oras, o isang oras kung mas mainit sa 90 degrees.

Huwag gamiting muli ang mga plato na pinaglagyan ng hilaw na mga karne, kung hindi nahugasang mabuti ang mga ito.

Brain-Eating Amoeba. Ang napakaliit na organism na ito ay nakatira sa dagat-dagatan, ilog at hot springs. Pumapasok ito sa pamamagitan ng ilong at maaaring pagmulan ng kakaiba, nakamamatay na brain infection.

Tanging paraan upang maiwasan ang impeksyon ay iwasan ang warm fresh water. Kung nasa tubigan, huwag ipailalim ang inyong mga ulo.

Magsuot din ng nose clips kung tatalon sa tubig.

Panganib sa dagat. Ang malalakas na alon ay makahahatak maging sa pinakamalakas na swimmers palabas sa karagatan. Nasisira ang mga baybayin sa sandaling maghiwalay ang alon sa beach, magdudulot ito ng spinal cord injuries sa surfers. Pumili ng beach na may lifeguard, na magsasabi sa inyo tungkol sa kondisyon ng tubig. Maaaring mawalis ng sneaker waves ang taong nakatayo lang sa dry land.

Please follow and like us:
Read More

MATINDING TAG-INIT, MAY EPEKTO SA UTAK AT KATAWAN? 

TAG-INIT-2

(Ni Edzer Lanuza / Pangalawang labas) 

MARAMING palatandaan kung ang isang taong ay nakaranas ng heatstroke ay maaaring makaramdam ng  mabilis, malakas na takbo ng pulso; nalilito at  maaa­ring mawalan ng malay.

Tumitigil ang pagpapawis. Ang mga taong nagdurusa sa heatstroke ay kailangang mapalamig. Sa sitwasyong ito, hindi kailangang painumin ng tubig o anumang likido.

Ilagay sila sa malamig na lugar. Kailangang bihisan ng preskong damit o ilagay ang isang biktima ng heatstroke sa malamig na paliguan.

Sa pagdaranas ng init, pinalalabo nito ang isipan dahilan kung kaya’t hindi makapag-isip o desisyon ng mahusay at pakiramdam ay laging nag-iisa.

Lumabas sa pag-aaral, habang tumataas ang temperature ng panahon, bumabagal ang pagkilos ng tao at humihina ang memorya.

Ang nasabing phenome­non ay nakakaapekto sa sinuman mula sa mga mag-aaral na kumukuha ng standard tests hanggang sa office workers.

Pinagmumulan din ang init sa paglala ng air pollution at kalidad ng hangin, sanhi para mahirapan tayong hu­minga na nauuwi sa mga karamdaman.

Sa mainit na panahon, ang siklab na nagmumula sa araw ay nagbibigay ng reaksyon sa pollutants, kung saan ang atmospheric gases ay nag-aanyong  ozone.

Ang ozone, ito man ay pure form o may kahalong chemicals, ay maaaring ma­ging mapanganib sa kalusu­gan. Kapag nalanghap, mapi­pinsala ang ating mga baga.

Kahit ang mababang dami ng ozone ay maaaring makapadulot ng pananakit sa dibdib, pag-uubo, pag-iksi ng paghinga, at iritasyon sa lalamunan.

Mas mainit ang panahon, mas maraming nalilikhang ozone pollution. Dagdag pa na ang hangin sa mainit na panahon ay nagiging sanhi para magtagal sa kapaligiran ang  ulap-usok.

Sa pag-aaral noong 2008, natuklasang sa bawat  pagtaas ng temperatura, ang ozone pollution ay maaaring makapatay ng 22,000 katao sa buong mundo.

Ito ay sa pamamagitan ng respiratory illness, asthma, at emphysema.

Ang non-ozone air pollution ay nauugnay sa warmer weather, na magdudulot naman ng lung cancer, allergies at asthma, at cardiovascular disease sa mga tao.

Natuklasan  sa isang pag-aaral noong 2007, ang air po­llution ay nakapatay ng 9 mil­yong katao sa magkakasunod na taon. Kaya habang tumataas ang temperatura, tumataas din ang death toll.

Mga problemang dulot ng tag-init

Ang sakit sa balat, buhok, problemang pangkalusugan gaya ng heat stroke at pigsa ay bahagi ng mga problemang dulot ng tag-init.

Nag-uudyok din ang summer sa pagbabago ng diet ng tao at iba pang  healthy li­ving tips. Narito ang ilang mga kaalaman patungkol sa healthy summer:

Foot Infection. Ang pagpapawis at init ay nagpapa­dagdag ng tsansang magkaroon ng impeksyon ang mga paa ngayong summer.

May ilang anti-bacterial powders na available sa medical stores. Ang pagkuskos mabuti sa paa ang mag-aalis ng bakterya. Para sa teribleng skin ailment kumunsulta sa dermatologist.

Maglagay ng suns cream.  Mahalaga ang paggamit ng suns cream lotion na may Sun Protection Factor (SPF) 30 para maprotektahan ang balat mula sa mapaminsalang  Ultraviolet (UV) rays.

Para sa  mga sensitive skin, ang mineral-based sunscreen ang pinakamainam.  Huwag magtagal sa ilalim ng sikat ng araw sa pagitan ng 10am at 4pm para mabawasan ang UV radiation.

Kung lalabas sa katindihan ng araw at magtatagal ng mahabang oras sa lansangan, maglagay ng suns cream kada dalawa o tatlong oras.

Uminom ng maraming tubig. Sa hot summer months, ang init at pagpapawis ay nagpapa-de-hydrate ng ating katawan.

Ang kakulangan sa tubig ay makakasama sa katawan at makapagmimithi nang husto sa pagkain kahit hindi naman talaga nagugutom.

Mahalaga na panatili­hing hydrated ang sarili sa pag-inom ng walo hanggang siyam na baso ng tubig sa isang araw.

Kung nagsasawa na sa tubig, dagdagan ng ilang low calorific flavoring ang inumin gaya ng prutas o healthy alternatives tulad ng green tea o coconut water.

Mag-ingat sa ‘healthy’ smoothies. Ang fruit smoothies ay magandang pa­raan para makakuha ng five-a-day  refreshed sa buong summer.

Pero bantayang mabuti ang smoothies na gawa sa frozen yoghurts o ice cream dahil maaari itong maging sobrang calorific.

Ang healthy smoothie ay kailangang mula sa prutas,  juice, low fat-yoghurt at ice na maitatago sa freezer, at ilagay lahat sa blender para makagawa ng  perfect summer drink.

Exfoliate. Ang summer ay nangangahulugang pag­dagdag ng dead skin cells kaya mahalagang mag- exfoliate ng iyong balat para mapanatili itong makinis at malasutla.

Di kailangang bumili ng expensive products para makamit ang summer glow, simpleng kuskusin ng banayad ang balat o gumawa ng sari­ling exfoliation lotion mula sa oatmeal, milk at yoghurt.

Magpakabasa. Sa paliligo sa swimming pool o karagatan, simulan ng 10 minutong paggapang, breaststroke o backstroke para mahaluan ng cardio workout.

Ang  30 minute session full body workout ay nagpapa-burn ng mahigit 400 calories! Kung di makalangoy, sumali sa water aerobics class o gumawa ng sariling aerobic workout na may jumping jacks, marching at  jogging sa tubig.

Olive oil. Para maprotektahan ang balat, maging malambot, idagdag sa diet ang isang kutsarang ng olive oil araw-araw o ilagay sa healthy salad o fish dish para makakuha ng  essential fatty acids.

Protektahan ang buhok . Ang ating mga buhok ang nagdurusa ng husto kapag summer. Ang init,  sun damage at chlorine ay nag-iiwan ng pagiging malata at matamlay ng ating buhok.

Kung magpa-planong mag-swimming ngayong summer, gumamit ng anti-chlorine shampoo at conditioner para ma-neutralize ang chlorine na nasa buhok.

Bawasan ang paggamit ng hair dryers, straighteners at iba pang  heating products.

Laging mag-exercise. Mahalaga ang aerobic acti­vity para manatiling malakas at malusog ang puso. Subukang magkaroon ng outdoor refreshing activities gaya ng hiking, biking, swimming o tennis.

Please follow and like us:
Read More

MATINDING TAG-INIT, MAY EPEKTO SA UTAK AT KATAWAN? 

TAGTUYOT

(Ni Edzer Lanuza / Unang labas) 

TUWING dumara­ting ang tag-araw, tumataas ang temperatura kung kaya’t kaagad na pumapasok sa isip ng tao ay magpalamig sa pamamagitan nang pagkukulong sa air-conditioned room o mag­lunoy sa tubig tulad ng swimming pool at dagat.

Sa nagdaang apat na taon ng tag-init, naitala ang pinakamainit na panahon sa mundo habang ang init noong 2018 ang naitalang pinakamataas.

Kabilang sa hottest temperature na nasukat ay mula sa Africa, ang bansa ring ito ang may hottest overnight temperature na sumira sa dating record.

Ngunit ang silakbo ng init na ito ay inaasahang magpapatuloy pa.

Habang patuloy ang tao sa pagbomba sa greenhouse gases, gaya ng carbon dioxide patungo sa atmosphere, mas maraming init ang ma-absorb ng araw.

Dahilan ito para tumaas ang karaniwang temperatura ng mundo at mag-uudyok ito ng iba pang mga pagbabago sa ating kapaligiran.

Dry Season Sa Pilipinas, Nagsimula Na

Ipinahayag ng Philippine Atmospheric, Geophysical, and Astronomical Services Administration (PAGASA), tapos na ang northeast monsoon o hanging amihan, at nagsimula na ang dry season.

Kaya naman, pinaghahanda ang mga tao sa tamang paggamit ng tubig at pinag-iingat sa heat stress.

Kasabay nito ang pagbibigay babala ng PAGASA sa patuloy na paghina ng El Niño sa tropical Pacific na maaa­ring magresulta ng matagal na tagtuyot at mas mainit na temperature sa mga susunod na buwan.

Iginiit pa ng weather bureau na possible ang pagkakaroon ng full-blown El Niño sa bansa na kapag nangyari ay dapat asahan ang mga sumusunod:

Extended dry season. Ito ang naantalang pagsisimula ng tag-ulan,  ambon at bihirang pagbagyo kung saan magiging bunga nito ang maalinsangang panahon at higit sa lahat tagtuyot.

Samantala, ang matin­ding init ay di lang nagpapahirap sa atin. Kundi, may seryosong mga epekto ito sa  pisikal na pangangatawan, pag-iisip at emosyon.

Narito ang sinasabi ng siyensa tungkol sa mga epekto ng matinding init sa ating katawan at utak.

Pinagmumulan ang init ng heat exhaustion, na sobrang mapanganib.

Mas mahabang panahon ng tag-init, mas may hatid na seryosong mga epekto sa katawan.

Una, ang mataas na body temperature ay pinagsisimulan ng matinding pagpapawis, paglambot ng balat, dehydration, pagkahapo, sakit ng ulo, pagkaalibadbad, pagkahilo, pamumulikat at mabilis o mahinang pulso.

Ang sinomang nakararanas nito ay kailangang pumunta sa malamig na lugar, sumipsip ng tubig, at maligo, o maglagay ng basang tela sa katawan.

Kung ang nasabing mga sintomas ay umabot sa isang oras, o lumala pa, o kung ikaw ay nagsusuka na, kinakailangan mo na ng tulong ng manggagamot.

Sa sandaling makaranas ng matinding init ang isang tao, maaari itong mauwi sa heat stroke. Kilala rin ito bilang sun stroke, isang uri ng matinding heat illness.

Ang mga nasabing sakit, kung saan umaabot sa 40.0 °C (104.0 °F), posibleng mag­resulta kamatayan.

Please follow and like us:
Read More

MGA DAPAT GAWIN MATAPOS ANG LINDOL 

AFTER EARTHQUAKE.jpg

(Ni Edzer Lanuza /Huling labas) 

BAGAMAN hindi na bago ang Pilipinas sa mga pagyanig dulot ng lindol ay nararapat pa rin ang paulit-ulit na drill o pagsasanay at mga paalala lalo pa’t marami ang nakalilimot sa mga dapat gawin sa oras na tumama ang lindol at matapos ito.

Sa kasaysayan ng lindol sa Pilipinas, kabilang sa mga hindi malilimutang kaganapan ang Casiguran earthquake na tumama noong August 2, 1968.

268 ang iniulat na namatay rito at 261 naman ang nasugatan. Ito rin ang dahilan ng pagguho ng Ruby Tower sa Binondo, Maynila.

Nagdulot rin ang 7.3 magnitude na lindol sa Casigu­ran ng malawakang landslide at tsunami sa bahagi ng nasabing lalawigan,

This 7.3-magnitude earth­­quake killed a total of 270 people and also caused massive landslides and tsunami in Casiguran,

Madaling araw nang maganap ang Casiguran quake kaya halos lahat ng mga biktima ay nasa kahimbingan ng pagtulog.

Ito ang sinasabing dahilan kaya halos naubos manga­matay ang mga residente sa Ruby Tower na isang commercial/residential 6-storey building. Nakatayo ang gusali sa T. Alonso at Doroteo Jose Sts. sa Sta. Cruz, Maynila.

Sa tindi ng pinsala, halos nawasak ang buong gusali.

At bilang alaala sa mga nasawi sa Ruby Tower na ka­ramihan ay Filipino-Chinese, isang memorial tower ang itinayo noong 1974 sa loob ng Manila Chinese Cemetery.

Ang Philippine Institute of Volcanology and Seismo­logy ay may payo sa publiko kung ano ang mga dapat gawin sa sandali ng lindol:

Kung inabutan ng lindol sa isang lumang gusali, maglakad nang mabilis at ha­napin ang pinakaligtas na daan.

Lumabas nang matiwasay at maayos nang hindi nag-uunahan.

Gumamit ng hagdan sa pagbaba. Huwag gumamit ng elevator.

Suriin ang sarili at ang iba sa mga pinsala.

Maliban kung nanganga­ilangan ng kagyat na tulong:

Huwag gamitin ang linya ng inyong telepono upang tumawag sa mga kamag-anak at

kaibigan. Ang mga linya ng telepono ay kailangan ng mga maykapangyarihan para sa madaliang pagkalap at pagsasalin ng mga impormasyon tungkol sa kalamidad na naganap.

Huwag gamitin ang inyong sasakyan upang magmaneho at magmasid sa mga napinsalang lugar. Kailangan ang maluwag na kalsada para sa mabilis na operasyon ng mga taong magliligtas at magbibigay tulong sa mga taong napinsala.

Tumulong na pababain ang bilang ng mga taong na­pinsala.

Huwag pumasok sa mga gusaling may nasirang bahagi. Maaaring matuluyan ang pagkaguho o

pagbagsak ng mga ito kapag dumating ang malalakas na “aftershock”.

Makinig at mangalap ng balita at mga instruksyon ga­ling sa mga awtoridad tungkol sa mga paraan ng pag-iwas sa mga sakuna sa pamamagitan ng pakikinig sa mga de bater­yang transistor.

Sumunod sa mga reglamentong pangkaligtasan.

Siyasatin ang kapaligiran.

Linisin ang mga lumigwak o natapong nakalalason at madaling magliyab na mga kemikal upang maiwasan ang pagkakaroon ng mga ‘di kanais-nais na pangyayari at pagdami pa ng mga mapipinsala. Alamin ang posibilidad ng pagkakaroon ng sunog at agad na kontrolin

at supilin ito.

Siyasatin ang linya ng tubig at kuryente. Tingnan kung nagkaroon ng diperensya o sira ang mga ito.

Kung inaakalang nagkaroon ng sira, patayin ang pinaka-linya ng tubig o kuryente.

Kung kinakailangang lisanin ang tahanan, mag-iwan ng mensahe kung saan nakasaad ang lugar na patutu­nguhan.

Dalhin ninyo ang “gamit pangkaligtasan pang lindol”, na naglalaman ng mahalagang bagay para sa inyong proteksyon at kaginhawaan.

Tandaan, maging handa sa anomang kalamidad at iwasan ang mag-panic upang mailigtas ang sarili at makapag­ligtas din ng kapwa.

(Mga impormasyon mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Bureau of Fire Protection)

Please follow and like us:
Read More

20,000 LINDOL TAUN-TAON 

Prince William Earthquake

(Ni Edzer Lanuza /Ikatlong labas) 

SA tala ng National Earthquake Information Center (NEIC) na karaniwan ang 20,000 earthquakes na nagaganap kada taon (tinatayang 50 bawat araw) sa buong mundo.

Datapwa’t milyun-milyong lindol ang nakakalkulang nangyayari taun-taon sa iba’t ibang bansa subalit dahil sa sobrang hina ng pagsalakay ng mga ito, hindi naitatala.

Samantala, sa bawat taon, ang southern California area ang tinatamaan ng tinatayang may 10,000 earthquakes, pero karamihan dito ay hindi napapansin.

Gayunman, kung may isang malaking lindol, ang aftershock sequence ay lumilikha ng mas maraming paglindol sa lahat ng magnitudes sa loob ng mga buwan.

Halos 80% paglindol sa planeta ay nagaganap sa gilid ng Pacific Ocean na tinatawag na “Ring of Fire”; isang region nakapaligid sa Pacific Ocean na tahanan ng 452 volcanoes (75% active at dormant volcanoes sa buong mundo).

Ang largest recorded earthquake sa United States ay isang magnitude 9.2 na tumama sa Prince William Sound, Alaska noong March 28, 1964.

Samantalang ang largest recorded earthquake sa mundo ay nasa magnitude 9.5 na naganap sa Chile noong May 22, 1960.

Nang maganap ang Chilean earthquake noong 1960, nakapagtala ang seismographs ng seismic waves na naglakbay sa palibot ng mundo. Ang seismic waves ay yumanig sa earth sa loob ng ilang araw.

Ang undersea earthquake sa Indian Ocean ay nagbunsod ng serye ng nakapangwawasak na tsunamis noong Dec. 26, 2004.

Tinamaan ng tsunamis ang mga baybayin ng karamihang landmasses na humahanggan sa Indian Ocean, nagdulot ng 100-foot waves at kumitil sa mahigit 225,000 katao sa 11 mga bansa.

Kilala ang Alaska sa most earthquake-prone state at isa sa pinaka-seismically active regions sa buong mundo. Ang region ay nakararanas ng magnitude 7.0 lindol kada taon.

At nakararanas din ng isang magnitude 8.0 o higit pang laki ng paglindol humigit kumulang isang beses tuwing ika-14 taon ang nasabing bansa.

Samantalang dahil ang Pilipinas ay nakahimlay sa kahabaan ng Pacific Ring of Fire, kaya’t madalas tayong nakararanas ng seismic at volcanic activity sa ating bansa.

Nakaranas ang bansa ng 17 iba’t ibang intensity ng pag­lindol simula 17th century. Kung saan naganap ang napakatinding paglindol sa intensity IX sa Southern Luzon noong 1648.

Isa itong napakarahas na pagyanig kung saan nagdulot ng napakalaking kapinsalaan sa mga gusali at nagpahirap sa buhay ng mga tao.

Ang magnitude 7.5 quake na tumama sa Luzon noong November 30, 1645, ang pinakamalakas na naganap na paglindol simula Spanish conquest.

Winasak nito ang newly constructed churches at Manila Cathedral, maging ang residential villas at mga gusali sa siyudad at kalapit na lalawigan. Umabot sa 600 katao ang naitalang patay rito.

Isa sa ‘di malilimutang bagsik ng pagyanig ng lupa ay naganap noong mid to late

20th century sa bansa.

Kung saan isang magnitude 8.0 earthquake ang tumama sa Mindanao noong August 16, 1976.

Ang quake ay nagbunsod ng nakapangwawasak na tsunami na tumama sa 700 km coastline sa isla ng Mindanao na humahanggan sa Moro Gulf sa  North Celebes Sea.

Tinatayang 5,000 – 8,000 katao ang namatay rito. Ang major cause sa napakalawak na dami ng casualties ay dahil nangyari ito sa hatinggabi kung saan tulog ang mga tao.

Isang napakalaking tsunami ang umikot, humampas sa mga baybayin mula sa iba’t ibang direksyon at sumalakay sa mga taong walang kaalam-alam.

Sa magnitude 7.2 earthquake na tumama sa Bohol noong October 15, 2013 dakong alas 8:12 a.m., 222 ang naiulat na nasawi rito habang 796 ang sugatan. (May karugtong)

Please follow and like us:
Read More

NANG UMUGA ANG LUPA 

LINDOL-4

(Ni Edzer Lanuza / Ikalawang bahagi)

ANG intensity ay isang numerical rating base sa kaugnay na epekto sa tao, bagay, kapaligiran at mga istraktura sa kapaligiran. Ang intensity ay karaniwang mas mataas kung malapit sa epicenter.

Kinakatawan ito ng Roman Numerals (hal., II, IV, IX). Sa bansa, ang intensity ng isang lindol ay tinutukoy ­gamit ang PHIVOLCS Earthquake Intensity Scale (PEIS).

Ang lindol ay maaaring maging sanhi ng malawak na pinsala sa mga gusali at imprastraktura, nag-uudyok ng tsunami, at binabago ng ­puwersa ang surface ng Earth.

Taun-taon, nakapagtatala ang seismology bodies ng tens of thousands ng lindol, kung saan ilang malalayong bahagi ng daigdig ang mas nasa panganib na mapinsala kaysa sa iba.

Ang Pilipinas ay nakapagtatala ng humigit kumulang 20 lindol sa isang araw. Ayon kay Phivolcs Executive Director Renato Solidum, ang bilang na ito ay pangkaraniwan lamang.

“Iyung iba rito ay nararamdaman, di ganoon kalakas. Araw-araw namang mayroong nangyayari at nagkakataon na mayroong malaki sa isang araw, at sa susunod na araw.

“Normal po iyon, kasi ganoon kaaktibo ang ating bansa pagdating sa mga paglindol,” dagdag pa nito.

At dahil na rin, ang bansa ay nakasakay sa Pacific “Ring of Fire”, isang arko ng napakatinding seismic activity simula sa Japan hanggang sa Southeast Asia at sa ibayo pa ng Pacific basin.

Pero paano nga ba nagsisimula ang lindol, at paano nito nagagawang mas mapinsala ang ibang lugar kaysa sa iba?

Paano nagsisimula ang isang lindol?

Ang mga buto o pinanggagalingan ng isang lindol ay nakapatong sa tectonic plates na bumubuo sa Earth’s surface at kung saan ang mga kontinente ay nakaluklok.

Napakabagal ng pagkilos ng nasabing plates, karaniwang dalawang sentimentro kada isang taon, dahil sila ay nakalutang sa liquid mantle ng planeta.

Sa miniscule movements, nangangahulugang alinman sa plates na ito ay nagbabanggaan (converging), lumilipat sa (diverging) o mabilis na dumadausdos (transforming) sa isa’t isa.

Kaya’t ang nasabing pagkilos sa plate boundaries ang responsable sa halos karamihang paglindol o pagyanig sa ilalim ng mga kalupaan.

Aftershocks, Foreshocks at Mainshocks

Ang aftershocks ay mga lindol na sinusundan ng largest shock sa isang earthquake sequence. Mas maliliit sila kaysa sa mainshock at nasa loob ng 1-2 fault lengths distance mula sa mainshock fault.

Maaaring magpatuloy ang aftershocks sa loob ng mga linggo, mga buwan, o mga taon. Kalimitan, ang napakalaking mainshock ay sinusundan ng mas malalaki rin at mas maraming aftershocks, at mas matagal ang kanilang pagpapatuloy.

Ang foreshocks ay mas maliliit na lindol na nauuna sa largest earthquake sa isang serye, na tinatawag na mainshock. Samantala, hindi naman lahat ng mainshocks ay may foreshocks.

Nagaganap ang lindol kapag ang dalawang bloke sa mundo ay biglang dumulas sa isa’t isa. Tinatawag na fault o fault plane ang ibabaw kung saan ito nagsasanga.

Tinatawag namang hypocenter ang lugar sa ilalim ng earth’s surface kung saan nagsimula ang lindol, at ang lugar, diretso paitaas sa ibabaw ng earth ay tinatawag na epicenter.

Ang scientists ang makapagsasabi kung ang lindol ay isang foreshock hanggang sa maganap ang mas malalaking paglindol. Ang largest, main earthquake ay tinatawag na mainshock.

Ano ang mga sanhi ng lindol at saan ito nagaganap?

Earth cross-section

May apat na major layers ang earth: ang inner core, outer core, mantle at crust.  Ang crust at ang tuktok ng mantle ay gawa sa manipis na (skin) kalatagan sa ibabaw ng ating planeta.

Pero ang nasabing ­kalatagan ay hindi pare-pareho- gawa ito sa maraming bahagi gaya ng isang  puzzle na sumusuklob sa earth.

Hindi lang ito, ang nasabing mga piraso ng puzzle ay mabagal na gumagalaw sa palibot, nag-uunahan silang dumausdos at bumunggo sa isa’t isa.

Ang nasabing mga bahagi ng puzzle ay tinatawag namang tectonic plates, at ang mga gilid ng plates ay ang tinatawag na plate boundaries.

Gawa sa maraming faults ang plate boundaries, at karamihan sa earthquakes sa buong mundo ay  pinangyayarihan ng nasabing  mga depekto o faults.

Dahil ang mga gilid ng plates ay magagaspang, ­naprepreserba ang mga ito habang ang ibang plates ay patuloy namang kumikilos o gumagalaw.

Sa kalaunan, ang  plates ay nalilipat sa ibang lugar, ang isa sa mga gilid nito ay  naglalabas naman ng fault at doon nagaganap ang isang ­paglindol.

Bakit nakakalog ang  earth kapag mayroong lindol?

Kapag ang mga gilid ng fault ay nagdidikit sa isa’t isa, ang ibang tipak dito ay ­gumagalaw, ang  energy na karaniwang nagiging dahilan ng pagdausdos ng mga tipak ay  naiimbak.

Kapag ang puwersa ng moving blocks ay sumobra sa pagkikiskisan, ang matalim (pointed)  na gilid ng fault ay  naghihiwalay, kaya’t ang napreserbang lakas ay napakakawalan.

Bunga nito, ang lakas o puwersa ay nagsasanga palabas mula sa fault patungo sa lahat ng direksyon sa isang uri ng seismic waves, na  gaya nang pag-alpas ng mumunting alon sa lawa.

Ang natural events gaya ng volcanic eruptions at meteor impacts ay maaaring pagmulan ng lindol, pero karamihan sa naturally-occurring earthquakes ay bunsod ng movement ng earth’s plates.

Nagtataglay ang earth’s surface ng 20 tuloy-tuloy na moving plates. Nadadagdagan ang pressure mula sa shifting plates kaya’t maaaring pagmulan ito ng pagkabasag ng crust.

Ang nasabing pagkabasag ay nagbubunga ng ­puwersa para mapakawalan ang energy, na kumikilos sa earth sa anyo ng mga alon o waves (at ito ang earthquakes).

Karaniwan, hindi ang pagkalog mismo ang kumukuha ng buhay ng mga tao sa panahon ng paglindol. Kundi ang koneksyon nito sa pakagiba ng man-made structures.

Gayundin, namamatay ang tao sa pagkapukaw ng iba pang natural disasters tulad ng tsunamis, mga pagguho at landslides. Samantala, hindi lang sarili mo ang dapat pagplanuhan sa  pagdating ng lindol.

Kundi maging ang mga alagang hayop ay nangangailangan din ng isang disaster plan. Gumawa ng earthquake plan para sa mga hayop sa paligid, para sa pagsalakay ng disaster, nakahanda ka na.         (May karugtong)

Please follow and like us:
Read More

LINDOL!

LINDOL-3

(Ni Edzer Lanuza / Unang Labas)

NOONG Lunes ng hapon, binalot ng masidhing sindak at pangamba ang mga naninirahan sa Metro Manila at iba pang bahagi ng Luzon nang yanigin ng 6.1 magnitude lindol ang kalupaan.

Ang magnitude 6.1 tremor ay tumama dakong alas-5:11 ng hapon sa local time. Sa kasalukuyang reports, umabot na sa 18 ang natagpuang nasawi.

Sa pinakahuling ulat, ayon kay Pampanga Governor Lilia Pineda, 15-katao na ang naitalang patay sa gumuhong supermarket sa Porac, Pampanga.

Marami pang tao ang pinaniniwalaang na-trap sa ilalim ng nag-collapse na gusali sa lalawigan na pinaniniwalaang worst-hit area.

Ayon kay Pineda, bagaman may nakikita pang mga bangkay, inuunang sagipin ang mga buhay pa. “Maririnig mo silang nananangis sa sakit. Pero ‘di madaling mailigtas sila.”

Bukod pa rito, may tatlo pang patay na naitala ang Provincial Disaster Risk Reduction and Management Office sa Pampanga noong Martes ng umaga.

Namatay sa Lubao ang 56 anyos at ang 7 anyos na maglolo matapos matabunan ng mga pader. Sa Zambales, nagdulot ng landslide ang lindol kung saan namatay ang 6 anyos na bata sa pagguho.

Sa pahayag ni Jaime Melo, president ng Clark International Airport Corporation, pito ang nagtamo ng minor injuries nang bumagsak ang isang bahagi ng kisame sa  check-in lobby ng passenger terminal.

Gumewang-gewang din ang skyscrapers dahil sa puwersa ng lindol, dahilan para magtakbuhan palabas ang ­office workers sa  high-rise buildings sa Maynila.

Patuloy pang ina-assess ng National Grid Corporation of the Philippines ang lawak ng pinsala sa transmission lines sa Luzon, sanhi ng power outages sa ilang bahagi ng bansa.

Nagkaroon ng power interruption sa ilang bahagi ng lugar tulad sa Pangasinan, La Union, Pampanga, Bataan, ­Quezon, Batangas. Camarines Sur at Sorsogon.

Samantala, ayon kay ­Philippine Institute of ­Volcanology and Seismology (PHILVOCS) Director/Usec Renato Solidum, 79 ­aftershocks ang na-monitor kinabukasan matapos ang pagyanig.

Nilinaw ng USEC na sa sequence ng earthquake kapag ang unang lindol na ­dumating ay malaki, tinatawag itong main shock, at ang sumunod na maliliit ay aftershocks.

“Pero kung sakaling next few days ay nagkaroon ng mas malaki, ang naunang earthquake ay magiging foreshock o main shock, at ang susunod na maliliit ay aftershocks.”

Sinabi nitong sa isang earthquake sequence hindi naman nagtatapos ang ­terminology  application, puwedeng mas maging mataas ang susunod na pagyanig.

Pero sa kaso ng katatapos na earthquake, sinabi niyang di gayon kalaki ang kumilos na fault, “Baka mas malamang ang sumunod na lindol ay mas maliliit sa naunang 6.1.”

“Hindi natin inaalis na baka kapareho o mas malakas nang bahagya ang sumunod na mangyari, pero  kadalasan mas maliliit ang mga sumusunod,” sabi pa nito.

Nilinaw rin niyang ang dumaang paggalaw ay isang local fault o walang pangalan. O  hindi ito ang kalinya ng kinatatakutan ng marami, ang sinasabing ‘Big One’.

Ang ‘Big One’ ay isang hypothetical earthquake na magnitude 8 o higit pa, na ­inaasahang magaganap ngunit di tiyak kung kailan dahil hindi pa ito nape-predict ng scientists.

Samantala, ayon pa sa USEC, depende  ang impact ng lindol sa kinaroroonan ng tao. Kung ground floor lang at mababa ang bahay o building madaling matapos ang pag-uga.

Pero kung ang opisina ay nasa highrise building, kahit tapos na ang paggalaw ng lupa, ang building ay magba-vibrate pa rin hanggang tumigil ang pag-uga.

Sinabi pa ng USEC, nilo-locate ang bawat lindol kung saan ito nagmumula. Kung ang aftershocks ay ‘di mula sa pinanggalingan ng malakas na pagyanig, isa itong separate sequence ng insidente.

Ipinahayag niyang patuloy ang operations sa ­monitoring ng lindol, walang tigil ang pagbabantay. Paalala niyang kung may makitang damages sa gusali, kailangang lumabas ang mga tao.

Kaugnay nito, kinumpirma ni National Disaster Risk Reduction and Management Council (NDRRMC) USEC Ricardo B. Jalad, ang reports ng damages sa tatlong probinsya ng Region 3 ang Bataan, Zambales at Pampanga.

Ayon kay USEC Jalad, nakatuon ang operasyon sa Lubao, Porac at Clark. Sa Porac, kumpirmadong apat ang nasawi, apat ang nawawala at pito ang na-rescue mula sa gumuhong supermarket dito.

Kinumpirma rin niya ang minor reports ng damages sa Bataan. Sa Zambales, sa ulat  ng earthquake induced landslide at pinsala sa Clark International Airport.

Sa NCR, tanging ang ­tumabinging gusali sa Emilio Aguinaldo College pa lamang ang naiuulat, bagaman hinihintay pang makumpleto ang reports habang sinusulat ito.

Aniya, di  naman napakalaki ang impact ng lindol kaya hindi gayon karami ang response units at reponders pero  maraming nakaistambay na region para sa tulong.

Iniutos naman ng Pangulo sa NDRRMC na tiyakin ang kaligtasan ng mga kababayan, pangunahin ang pagsasagawa ng inspeksyon sa kanya-kanyang mga gusali.

Paalala ng USEC, ang lindol ay isa sa natural hazards na dapat paghandaan kaya may quarterly earthquake drills na dapat pagtuunan ng pansin para sa mas malakas na lindol na darating.

Mahalaga rin umanong paghandaan ang pagpapatibay sa mga gusali at kabahayan, at pangunahing pangangailangan ng mga tao at ng mga ­organisasyon.

Kasama rin sa paghahanda ang battery ng cellphone, tubig, pagkain gaya ng ready-to-eat foods, iba pang hygiene kits, damit at mga gamot.

Please follow and like us:
Read More